વિક્રમ-1: ભારતનું પ્રથમ ખાનગી ઓર્બિટલ રોકેટ મિશન
#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #અવકાશ #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- હૈદરાબાદમાં આવેલી સ્પેસ સ્ટાર્ટઅપ કંપની **Skyroot Aerospace** એ તેના **Vikram-1** રોકેટની પ્રથમ ટેસ્ટ ફ્લાઇટ માટેની તારીખ જાહેર કરી છે, જેનું નામ **Mission Aagaman** રાખવામાં આવ્યું છે.
વિક્રમ-1 વિશે
- **Vikram-1** એ સાત માળ ઊંચું અને મલ્ટી-સ્ટેજ ઓર્બિટલ લોન્ચ વ્હીકલ છે, જે નાના સેટેલાઇટને **Low Earth Orbit (LEO)** માં પહોંચાડવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે. ભારતીય સ્પેસ પ્રોગ્રામના પિતા **Dr. Vikram Sarabhai** ના નામ પરથી બનેલું આ રોકેટ હવે ભારતના ખાનગી ક્ષેત્રને કમાર્શિયલ સેટેલાઇટ લોન્ચિંગ ક્ષેત્રે આગળ લઈ જશે.
- આ રોકેટ સંપૂર્ણપણે ભારતમાં જ **Skyroot Aerospace** કંપની દ્વારા ડિઝાઇન અને તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે, જેની સ્થાપના **ISRO** ના ભૂતપૂર્વ વિજ્ઞાનીઓએ કરી હતી. તાજેતરમાં જ આ કંપની **$1.1 billion** થી વધુ મૂલ્યાંકન સાથે યુનિકોર્ન બની છે.
મિશન આગમનનો હેતુ
- સંસ્કૃત શબ્દ આગમન પરથી નામ મેળવનાર **Mission Aagaman** દર્શાવે છે કે ભારતનું પ્રાઇવેટ સેક્ટર હવે વિશ્વના ઓર્બિટલ લોન્ચ માર્કેટમાં પ્રવેશી ચૂક્યું છે.
- આ મિશન હેઠળ **350 kg** સુધીના પેલોડને **60-degree** ના ઝુકાવ સાથે **450 km** ની ઊંચાઈ ધરાવતી Low Earth Orbit માં મુકવામાં આવશે.
મુખ્ય વિશેષતાઓ
- આ આખું રોકેટ હલકા પણ મજબૂત કાર્બન કોમ્પોઝિટ મટિરિયલમાંથી બનાવવામાં આવ્યું છે. આનાથી લોન્ચ દરમિયાન રોકેટ મજબૂત રહેશે અને ઓછું વજન હોવાને કારણે વધારે પેલોડ લઈ જઈ શકશે.
- આ રોકેટમાં ઉપયોગમાં લેવાતા સોલિડ અને લિક્વિડ બળતણ સિસ્ટમ **Skyroot** એ પોતે જ તૈયાર કર્યા છે. તેના પહેલા ત્રણ તબક્કામાં **Dr. A.P.J. Abdul Kalam** ના નામ પરથી બનાવેલા સોલિડ રોકેટ મોટરનો ઉપયોગ થાય છે.
- રોકેટના એન્જિનમાં 3D-પ્રિન્ટેડ ભાગોનો ઉપયોગ કરાયો છે. આ ટેકનોલોજીના કારણે એન્જિન ઝડપથી બને છે, ખર્ચ ઘટે છે અને તેને બનાવવું સરળ બને છે.
- આ રોકેટને એવી રીતે ડિઝાઇન કરાયું છે કે તેને ઝડપથી એસેમ્બલ કરીને ટૂંકા સમયમાં ફરી લોન્ચ કરી શકાય. આનાથી વિદેશી સેટેલાઇટ કંપનીઓને ખૂબ ફાયદો થશે.
- આ રોકેટ **November 2022** માં સફળતાપૂર્વક લોન્ચ થયેલા નાના રોકેટ **Vikram-S** (**Mission Prarambh**) ની સફળ ટેકનોલોજી પર આધારિત છે.
મહત્ત્વ
- આ મિશન સફળ થવાથી સાબિત થશે કે ભારતની ખાનગી કંપનીઓ પણ પોતાની રીતે ઓર્બિટલ રોકેટ બનાવીને લોન્ચ કરી શકે છે, જે ભારતના સ્પેસ સેક્ટરના સુધારાઓને મોટો વેગ આપશે.
- **Vikram-1** ના કારણે ગ્લોબલ સ્મોલ સેટેલાઇટ માર્કેટમાં ભારતની પકડ વધુ મજબૂત થશે, કારણ કે તે સસ્તા અને ભરોસાપાત્ર લોન્ચ વિકલ્પો પૂરા પાડે છે.