વોટરસ્પાઉટ સમજૂતી: રચના, પ્રકારો અને મુખ્ય લક્ષણો
#GS-3 #ભૂગોળ #ભૌતિક ભૂગોળ #કુદરતી ઘટનાઓ #GS-2 #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #અસમ
મુખ્ય મુદ્દા
- અસમના બારપેટા જિલ્લામાં બ્રહ્મપુત્ર નદી પર તાજેતરમાં એક વોટરસ્પાઉટ જોવા મળ્યો હતો.
- વોટરસ્પાઉટ સામાન્ય રીતે 5 થી 20 મિનિટ સુધી જ રહે છે અને પછી ઝડપથી વિખેરાઈ જાય છે.
- સામાન્ય વોટરસ્પાઉટ હળવા હોય છે, પણ ટોર્નેડિક વોટરસ્પાઉટમાં પવનની ગતિ 100 km/h કરતાં વધુ થઈ શકે છે.
- આ ફરતો સ્તંભ દરિયા કે નદીમાંથી પાણી ખેંચવાને બદલે મુખ્યત્વે હવામાંના ભેજના ટીપાંથી જ બને છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- અસમના બારપેટા જિલ્લામાં બ્રહ્મપુત્ર નદી પર તાજેતરમાં પાણીનો ફરતો સ્તંભ એટલે કે વોટરસ્પાઉટ જોવા મળ્યો હતો.
વોટરસ્પાઉટ શું છે?
- વોટરસ્પાઉટ એ હવામાં ગોળ-ગોળ ફરતો પાણીની વરાળ અને ભેજનો મજબૂત સ્તંભ છે.
- તે દરિયા, તળાવ કે મોટી નદી પર બને છે અને પાણીની સપાટીને ઉપરના વાદળો સાથે જોડે છે.
વોટરસ્પાઉટના પ્રકારો
- ફેયર વેધર વોટરસ્પાઉટ શાંત વાતાવરણમાં બને છે. તે પાણીની સપાટીથી શરૂ થઈને વાદળો તરફ ઉપર જાય છે.
- ટોર્નેડિક વોટરસ્પાઉટ એ પાણી પર આવતા વાસ્તવિક વાવાઝોડા છે. તે ભારે વાદળોમાંથી નીચે તરફ આવે છે અને તેની સાથે ભારે પવન, કરા અને વીજળી હોય છે.
વોટરસ્પાઉટ બનવાની પ્રક્રિયા
- નદી કે દરિયાનું ગરમ પાણી હવામાં ગરમી પેદા કરે છે. આ ગરમ હવા ઉપર જાય છે અને પવન તેને ગોળ ફેરવે છે.
- હવા અંદર તરફ ખેંચાતા પાણી પર એક કાળું ધાબું દેખાય છે, જે નીચા દબાણની શરૂઆત દર્શાવે છે.
- ઉપર જતી હવા આ ફરતી હવાને લાંબી કરે છે. તેનાથી દબાણ ઘટે છે અને ભેજ જામીને ગળણી જેવા આકારનો સ્તંભ બને છે.
- આ સ્તંભ જ્યારે પૂરેપૂરો બની જાય ત્યારે પાણી ઉડે છે, પણ જમીન પર આવતા જ ભેજ વગર તે તરત બંધ થઈ જાય છે.
મુખ્ય લક્ષણો
- વોટરસ્પાઉટ સામાન્ય રીતે 5 થી 20 મિનિટ જ ટકે છે અને તે ક્યારે બનશે તે નક્કી હોતું નથી.
- તેની પવનની ગતિ સામાન્ય વાવાઝોડા કરતાં ઓછી હોય છે, પણ ટોર્નેડિક પ્રકારમાં પવનની ઝડપ 100 km/h કરતાં વધી શકે છે.
- આ દેખાતો સ્તંભ નદી કે દરિયાનું પાણી ઉપર નથી ખેંચતો, પણ હવામાં રહેલા ભેજના ટીપાંથી બને છે.
- જમીન સાથે ઘર્ષણ થતાં અને ગરમ પાણીનો ભેજ મળતો બંધ થતાં જ તે તરત જ વિખેરાઈ જાય છે.