યુએન સેક્રેટરી-જનરલની પસંદગી માટે સુરક્ષા પરિષદે યોજ્યું બીજા તબક્કાનું અનૌપચારિક મતદાન
#જીએસ-2 #ભારતીય રાજ્યવ્યવસ્થા અને બંધારણ #વર્તમાન બનાવો #આંતરરાષ્ટ્રીય #મહત્વપૂર્ણ આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ
મુખ્ય મુદ્દા
- યુએન ચાર્ટરની કલમ 97 અનુસાર, સુરક્ષા પરિષદની ભલામણ બાદ સામાન્ય સભા દ્વારા સેક્રેટરી-જનરલની આખરી નિમણૂક થાય છે.
- સુરક્ષા પરિષદના 15 માંથી ઓછામાં ઓછા 9 સભ્યોનું સમર્થન અને પાંચ કાયમી સભ્યોમાંથી કોઈનો પણ વિટો ન હોવો જરૂરી છે.
- હાલના યુએન સેક્રેટરી-જનરલ એન્ટોનિયો ગુટેરેસની મુદત 31 ડિસેમ્બર 2026 ના રોજ પૂર્ણ થઈ રહી છે.
- સેક્રેટરી-જનરલનો કાર્યકાળ સામાન્ય રીતે 5 વર્ષનો હોય છે અને આ પદ યુએનના પાંચ પ્રાદેશિક જૂથો વચ્ચે ફાળવવામાં આવે છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- નવા સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સેક્રેટરી-જનરલની પસંદગી કરવા માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC) એ બીજા તબક્કાનું ગુપ્ત મતદાન યોજ્યું છે.
- વર્તમાન સેક્રેટરી-જનરલ એન્ટોનિયો ગુટેરેસની બીજી મુદત 31 ડિસેમ્બર 2026 ના રોજ પૂરી થઈ રહી હોવાથી આ પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી છે.
યુએન સેક્રેટરી-જનરલની પસંદગી પ્રક્રિયા
- યુએન ચાર્ટરની કલમ 97 મુજબ, સુરક્ષા પરિષદની ભલામણ પર સામાન્ય સભા દ્વારા સેક્રેટરી-જનરલની નિમણૂક કરવામાં આવે છે.
- વાસ્તવિકતામાં 15 સભ્યો ધરાવતી સુરક્ષા પરિષદ પાસે આ પસંદગીની ખરી સત્તા રહેલી છે.
- કોઈપણ ઉમેદવારનું નામ આગળ મોકલવા માટે સુરક્ષા પરિષદમાં ઓછામાં ઓછા 9 સભ્યોના સમર્થનની જરૂર પડે છે.
- પરિષદના પાંચ કાયમી સભ્યો (P5: અમેરિકા, બ્રિટન, ફ્રાન્સ, રશિયા અને ચીન) માંથી જો એક પણ દેશ વિટો વાપરે, તો ઉમેદવાર બહાર થઈ જાય છે.
- પસંદગી પ્રક્રિયાની શરૂઆતમાં સામાન્ય સભા અને સુરક્ષા પરિષદના પ્રમુખો તમામ 193 સભ્ય દેશોને પત્ર લખીને ઉમેદવારોના નામ મંગાવે છે.
- ઉમેદવારો પોતાનું બાયોડેટા અને વિઝન રજૂ કરે છે તથા વિવિધ દેશો અને નાગરિક સમાજ સાથે સંવાદ કાર્યક્રમોમાં ભાગ લે છે.
- સુરક્ષા પરિષદમાં ખાનગી મતદાન થાય છે, જેમાં સભ્યો પ્રોત્સાહિત (Encourage), નાપસંદ (Discourage) અથવા કોઈ અભિપ્રાય નહીં (No Opinion) જેવા વિકલ્પો પસંદ કરે છે.
- પાછળના તબક્કાના મતદાનમાં P5 દેશો માટે અલગ રંગના બેલેટ પેપર વાપરવામાં આવે છે, જેથી તેમના વલણની ખબર પડી શકે.
- જો કોઈ P5 દેશ નાપસંદ (Discourage) વિકલ્પ પસંદ કરે, તો તેને વિટો માનવામાં આવે છે અને ઉમેદવાર અટકી જાય છે.
- જ્યાં સુધી કોઈ એક ઉમેદવારને 15 માંથી ઓછામાં ઓછા 9 મત ન મળે અને એક પણ વિટો ન પડે, ત્યાં સુધી આ મતદાન ચાલુ રહે છે.
- સુરક્ષા પરિષદ એક નામ નક્કી કરી લે, પછી તે 193 સભ્યો ધરાવતી સામાન્ય સભાને મોકલવામાં આવે છે, જે ઔપચારિક નિમણૂક કરે છે.
- સામાન્ય સભામાં સાદી બહુમતી પૂરતી હોય છે, પરંતુ સામાન્ય રીતે સર્વસંમતિથી જ આ નિમણૂક કરી દેવામાં આવે છે.
- યુએન ચાર્ટરમાં મુદત નક્કી નથી, પરંતુ પરંપરા મુજબ 5 વર્ષની મુદત આપવામાં આવે છે, જે વધુ એક વાર લંબાવી શકાય છે.
- દુનિયાના તમામ વિસ્તારોને સરખો ન્યાય મળે તે માટે હોદ્દો યુએનના પાંચ પ્રાદેશિક જૂથો વચ્ચે વારાફરતી ફરતો રહે છે.