ભારતીય રૂપિયાનું મૂલ્યાંકન અને REER ઇન્ડેક્સની સમજણ
#GS-3 #અર્થતંત્ર #વિદેશી હૂંડિયામણ દર #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) ના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રા એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારતીય રૂપિયો અત્યારે ઓવરવેલ્યુડ નથી, પરંતુ નોમિનલ અને REER બંને રીતે અંડરવેલ્યુડ છે.
રૂપિયાનું મૂલ્યાંકન એટલે શું?
- રૂપિયાનું મૂલ્યાંકન એટલે કે ડોલર (USD) સામે ભારતીય રૂપિયા (INR) નું સાચું આર્થિક મૂલ્ય કેટલું છે તે નક્કી કરવું, જેથી ખબર પડે કે બજાર ભાવ ભારતની ખરીદશક્તિ અને વેપાર ક્ષમતા સાથે મેળ ખાએ છે કે નહીં.
રૂપિયાનું મૂલ્યાંકન કેવી રીતે થાય છે?
- નોમિનલ એક્સચેન્જ રેટ એ દરરોજ બજારની માંગ અને પુરવઠા પરથી નક્કી થતો ભાવ છે, જેમ કે 1 USD = 85 INR.
- Real Effective Exchange Rate (REER) એ ભારત સાથે વેપાર કરતા 40 મુખ્ય દેશો ના ચલણના જૂથ સામે રૂપિયાનું સરેરાશ મૂલ્ય માપે છે અને તેમાં ફુગાવાના તફાવતને પણ ગણતરીમાં લેવાય છે.
- REER નો આધારભૂત આંક 100 રાખવામાં આવ્યો છે, જેમાં 100 થી ઉપરનો આંકડો રૂપિયો મોંઘો દર્શાવે છે અને 100 થી નીચેનો આંકડો રૂપિયો અંડરવેલ્યુડ એટલે કે સસ્તો હોવાનું દર્શાવે છે.
રૂપિયાના મૂલ્યને અસર કરતા મુખ્ય પરિબળો
- દેશનું મજબૂત અર્થતંત્ર, જેમાં 6% થી વધુ GDP વૃદ્ધિ દર, નિયંત્રિત ફુગાવા અને 11 મહિના થી વધુનું આયાત કવર આપતું વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડોળ રૂપિયાને અંદરથી મજબૂતી આપે છે.
- ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું 85% થી વધુ ક્રૂડ ઓઈલ આયાત કરે છે, તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવ વધતા જ ડોલરની માંગ વધે છે અને રૂપિયા પર હંગામી દબાણ આવે છે.
- વિદેશી રોકાણકારો (FPI) જ્યારે ભારતીય શેરબજારમાંથી અચાનક નાણાં પાછા ખેંચી લે છે, ત્યારે ડોલર બહાર જવાથી રૂપિયાના દરમાં ઘટાડો થાય છે.
- US Federal Reserve દ્વારા વ્યાજદરમાં વધારો કરવાથી Dollar Index (DXY) મજબૂત થાય છે, જેના કારણે દુનિયાભરનું રોકાણ અમેરિકા તરફ ખેંચાય છે અને ભારત જેવા ઉભરતા દેશોના ચલણ નબળા પડે છે.
અંડરવેલ્યુડ રૂપિયાનું મહત્વ
- આ મૂલ્યાંકન દર્શાવે છે કે રૂપિયામાં તાજેતરમાં જે નરમાઈ જોવા મળી છે તે વૈશ્વિક ઘટનાઓના કારણે છે, ભારતની આંતરિક આર્થિક સ્થિતિ એકદમ મજબૂત છે.
- તેનાથી રોકાણકારોનો વિશ્વાસ વધે છે કે RBI પોતાના વિશાળ વિદેશી હૂંડિયામણના દમ પર કોઈપણ મોટા આંચકાને પહોંચી વળવા સક્ષમ છે.