ભારતમાં પહેલીવાર તિબેટીયન માછલી સ્કીઝોપાયગોપ્સિસ વાડેલીની શોધ

ભારતમાં પહેલીવાર તિબેટીયન માછલી સ્કીઝોપાયગોપ્સિસ વાડેલીની શોધ

#GS-3 #પર્યાવરણ #જૈવવિવિધતા #વન્યજીવન #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય #અરુણાચલ પ્રદેશ #મત્સ્યઉદ્યોગ

મુખ્ય મુદ્દા

  • વિજ્ઞાનીઓએ અરુણાચલ પ્રદેશના પાંગકાંગ તંગ ત્સો સરોવરમાંથી ભારતમાં પહેલીવાર Schizopygopsis waddellii નામની તિબેટીયન માછલી શોધી છે.
  • 12,800 ફૂટની ઊંચાઈએ મળેલી આ માછલીથી પૂર્વ હિમાલયમાં હિમાલયી જળચર પ્રજાતિઓના ફેલાવાની નવી વિગતો સામે આવી છે.
  • ICAR-DCFR ના વિજ્ઞાનીઓએ શારીરિક અભ્યાસ અને માઇટોકોન્ડ્રિયલ ડીએનએ (mtDNA) વિશ્લેષણ દ્વારા આ નવી પ્રજાતિની સત્તાવાર પુષ્ટિ કરી છે.
  • આ માછલીમાં પથ્થરો પરથી સેવાળ ખાવા માટે ખાસ હોઠ અને અતિશય ઠંડા તથા ઓછા ઓક્સિજનવાળા પાણીમાં જીવવાની અનોખી ક્ષમતા છે.

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • ICAR-સેન્ટ્રલ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ કોલ્ડવોટર ફિશરીઝ રિસર્ચ અને અરુણાચલ પ્રદેશ મત્સ્યઉદ્યોગ વિભાગના વિજ્ઞાનીઓએ ભારતમાં પહેલીવાર Schizopygopsis waddellii નામની દુર્લભ તિબેટીયન માછલી શોધી કાઢી છે.

Schizopygopsis Waddellii શું છે?

  • ઠંડા પાણીમાં રહેતી આ મીઠા પાણીની માછલી Cyprinidae પરિવારની છે, જે સ્નોટ્રાઉટ જૂથમાં આવે છે. વિજ્ઞાનીઓએ શારીરિક લક્ષણો અને માઇટોકોન્ડ્રિયલ ડીએનએ (mtDNA) ટેસ્ટ કરીને ભારતમાં આ નવી જાતિની પુષ્ટિ કરી છે.

કુદરતી નિવાસસ્થાન

  • આ માછલી મૂળ તિબેટ અને ચીનના ઊંચા તથા ઠંડા પહાડી વિસ્તારોના જળાશયોમાં જોવા મળે છે, જેમાં તિબેટનું યમદોક સરોવર તેનું જૂનું મૂળ સ્થાન માનવામાં આવે છે.
  • ભારતમાં આ માછલી અરુણાચલ પ્રદેશના તવાંગ જિલ્લામાં 12,800 ફૂટની ઊંચાઈએ આવેલા પાંગકાંગ તંગ ત્સો સરોવરમાંથી મળી આવી છે.

મુખ્ય લક્ષણો

  • આ માછલીનું શરીર લાંબુ અને લીસું હોય છે, જેની પીઠ ઘેરા ઓલિવ રંગની અને પેટનો ભાગ ચાંદી જેવો સફેદ હોય છે.
  • તેનું મોં અને હોઠ પથ્થર પર ચોંટેલી સેવાળ અને અન્ય જીવાતોને ખોતરીને ખાવા માટે ખાસ કડક પ્લેટ જેવા બનેલા છે.
  • તેની બે ભાગમાં વહેંચાયેલી પૂંછડી તેને ઝડપી પ્રવાહમાં તરવામાં મદદ કરે છે, અને શરીર પરની ખાસ રેખા પાણીના તરંગો ઓળખવામાં મદદ કરે છે.
  • નર અને માદા માછલી દેખાવમાં અલગ હોય છે. નર માછલી વધુ રંગીન હોય છે અને તેના શરીર પર નાના કાંટા જેવા ઉપસેલા ભાગ હોય છે, જ્યારે માદા માછલી ઝાંખા રંગની હોય છે.
  • આ માછલી ખૂબ ઠંડા પાણી, ઓક્સિજનની અછત અને ઓછા પોષક તત્વો ધરાવતા ઊંચા પહાડી તળાવોમાં પણ સરળતાથી જીવી શકે છે.

મહત્વ

  • આ શોધથી ભારતની મીઠા પાણીની માછલીઓની યાદીમાં એક નવી જાતિ ઉમેરાઈ છે અને હિમાલય ક્ષેત્રમાં માછલીઓના ફેલાવાની નવી માહિતી મળી છે.
  • આ શોધ પૂર્વ હિમાલય અને તિબેટના ઉચ્ચપ્રદેશ વચ્ચેના કુદરતી અને ઉત્ક્રાંતિ સંબંધોને મજબૂત રીતે સાબિત કરે છે.