યુએન નકશા ઠરાવ અને પ્રાદેશિક સાર્વભૌમત્વ પર ભારતનું વલણ
#GS-2 #GS-3 #વર્તમાન બનાવો #ભૂગોળ #આંતરરાષ્ટ્રીય #ભૌતિક ભૂગોળ #પ્રાદેશિક અખંડિતતા #સંયુક્ત રાષ્ટ્ર
મુખ્ય મુદ્દા
- સપ્ટેમ્બર 2026 માં UNGA એ મર્કેટરને બદલે ઇક્વલ અર્થ પ્રોજેક્શન અપનાવવા 164 વોટ થી ઠરાવ પસાર કર્યો હતો.
- નવા ઇક્વલ અર્થ પ્રોજેક્શન માં આફ્રિકા ખંડ ગ્રીનલેન્ડ કરતાં 14 ગણો મોટો દેખાય છે.
- ભારતે ભૌગોલિક કદ સુધારવાના ઠરાવને ટેકો આપ્યો પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે જમ્મુ અને કાશ્મીર, લડાખ અને અરુણાચલ પ્રદેશ ભારતના અધિકૃત નકશા મુજબ જ દર્શાવવા પડશે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા (UNGA) એ સપ્ટેમ્બર 2026 માં વિશ્વના નકશામાં વિસ્તારના યોગ્ય માપ દર્શાવવા માટે એક ઠરાવ પસાર કર્યો છે.
- યુએને 1 જુલાઈ 2026 ના રોજ નવો ગ્લોબલ નકશો બહાર પાડ્યો છે, જેમાં જમીનનું ક્ષેત્રફળ સાચા પ્રમાણમાં દર્શાવવા પ્રયાસ થયો છે.
- આ નવા નકશામાં અરુણાચલ પ્રદેશ અને અક્સાઈ ચીન ને ભારત અને ચીન બંનેના દાવાવાળા વિસ્તાર તરીકે અલગ રેખાઓથી દર્શાવાયા છે.
- ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે નકશાના ભૌગોલિક સુધારાના નામે ભારતની અધિકૃત સરહદો સાથે કોઈ સમાધાન ચલાવી લેવાશે નહીં.
યુએન નકશા ઠરાવ અને ઇક્વલ અર્થ પ્રોજેક્શન
- દુનિયા સામે સાચી ભૌગોલિક સ્થિતિ મૂકવા માટે ટોગો દેશે કરેક્ટ ધ મેપ નામનો ઠરાવ રજૂ કર્યો હતો.
- આફ્રિકા ખંડનો સાચો વિસ્તાર દર્શાવવા માટે આફ્રિકન યુનિયન એ માર્ચ 2026 માં આ પહેલને સમર્થન આપ્યું હતું.
- આ પગલાનો હેતુ 16મી સદી ના મર્કેટર પ્રોજેક્શનની ભૂલો સુધારીને યોગ્ય ભૌગોલિક સમઝ આપવાનો છે.
- જૂના મર્કેટર નકશામાં ધ્રુવ પ્રદેશો ખૂબ મોટા દેખાતા હતા, જેના કારણે ગ્રીનલેન્ડ અને આફ્રિકા સરખા કદના લાગતા હતા.
- યુએન હવે 2018 માં બનેલા ઇક્વલ અર્થ પ્રોજેક્શન નો ઉપયોગ કરવાનું સૂચન કરે છે, જે જમીનનું સાચું કદ દર્શાવે છે.
- નવા મોડેલ મુજબ આફ્રિકા ગ્રીનલેન્ડ કરતાં લગભગ 14 ગણું મોટું છે અને બ્રાઝિલ અલાસ્કા કરતાં 5 ગણું મોટું દેખાય છે.
- આ ઠરાવની તરફેણમાં 164 વોટ પડ્યા હતા, જ્યારે અમેરિકા એ વિરોધમાં 1 વોટ આપ્યો હતો અને 6 દેશો તટસ્થ રહ્યા હતા.
યુએન નકશા પર વિવાદિત સરહદો
- નવા યુએન નકશામાં અરુણાચલ પ્રદેશ અને અક્સાઈ ચીન માં ભારત અને ચીન બંનેની દાવારેખાઓ દોરવામાં આવી છે.
- વર્ષ 2011 ના જૂના નકશાની સરખામણીએ જુલાઈ 2026 ના આ નકશામાં આ રેખાઓ અંગે કોઈ સ્પષ્ટ લખાણ લખવામાં આવ્યું નથી.
- જમ્મુ અને કાશ્મીર ની લાઇન ઓફ કંટ્રોલ (LoC) માટે ટપકાંવાળી રેખા છે, પણ પૂર્વ સરહદો માટે આવી કોઈ વિગત નથી.
- એક સારી બાબત એ છે કે નેપાળ સાથે વિવાદિત કાલાપાની-લિપુલેખ-લિમપિયાધૂરા વિસ્તારને નકશામાં ભારતના કબજા હેઠળ દર્શાવ્યો છે.
ભારતનું રાજદ્વારી વલણ અને સાર્વભૌમત્વ
- ભારતે આ ઠરાવની તરફેણમાં મતદાન કર્યું છે, પરંતુ પોતાના રાજકીય વલણ અંગે અલગથી સ્પષ્ટતા રજૂ કરી છે.
- ભારતે કહ્યું કે ભૌગોલિક કદ સુધારવાની વાત અલગ છે અને દેશની રાજકીય સરહદોની સ્વીકૃતિ તદ્દન અલગ બાબત છે.
- વિદેશ મંત્રાલયે ભારપૂર્વક કહ્યું કે અરુણાચલ પ્રદેશ ભારતનો એક અવિભાજ્ય અને કાયમી હિસ્સો છે.
- ચીનના ગેરકાયદે કબજા છતાં અક્સાઈ ચીન એ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ લડાખ નો જ ભાગ છે.
- સરકારે સ્પષ્ટ જણાવ્યું છે કે યુએનના તમામ નકશામાં જમ્મુ અને કાશ્મીર તથા લડાખ ને ભારતના સત્તાવાર નકશા મુજબ જ દર્શાવવા પડશે.
પ્રિલિમ્સ ઇન ફોકસ: નકશા તકનીક અને સરહદો
- મર્કેટર પ્રોજેક્શન દરિયાઈ મુસાફરી માટે બન્યો હતો, પરંતુ તે ધ્રુવીય વિસ્તારોનું ક્ષેત્રફળ ખૂબ મોટું કરીને બતાવે છે.
- ઇક્વલ અર્થ પ્રોજેક્શન પૃથ્વીના ગોળાકાર આકારને ધ્યાનમાં રાખીને તમામ ખંડોનું સાચું ક્ષેત્રફળ રજૂ કરે છે.
- લાઇન ઓફ કંટ્રોલ (LoC) એ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેની લશ્કરી નિયંત્રણ રેખા છે.
- કાલાપાની-લિપુલેખ-લિમપિયાધૂરા વિસ્તાર ભારત, નેપાળ અને ચીનની સરહદ નજીક આવેલો છે જે ભારતના વહીવટ હેઠળ છે.