વર્ષોથી પેન્ડિંગ કેસોના ઉકેલ માટે સુપ્રીમ કોર્ટની નવી વિશેષ પહેલ

#GS-2 #ભારતીય રાજવ્યવસ્થા અને બંધારણ #ન્યાયતંત્ર #ગવર્નન્સ અને સામાજિક ન્યાય #સુશાસન #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #સુપ્રીમ કોર્ટ પેન્ડન્સી

શા માટે ચર્ચામાં છે?

ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ **સૂર્યા કાંત** દ્વારા જૂના કેસોનો ઝડપી નિકાલ કરવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટમાં ચાર ખાસ બેંચની રચના કરવામાં આવી છે.
આ નવી વ્યવસ્થા હેઠળ આ ખાસ બેંચો રોજિંદા નવા કેસોમાંથી મુક્તિ મેળવીને માત્ર વર્ષોથી અટવાયેલા સિવિલ અને ક્રિમિનલ કેસોની સુનાવણી કરશે.

ચારમાંથી બે ડિવિઝન બેંચ જૂના સિવિલ કેસો સાંભળશે, જ્યારે બાકીની બે બેંચ માત્ર ક્રિમિનલ કેસો પર ધ્યાન આપશે.
આ વિશેષ બેંચ **મંગળવાર, બુધવાર અને ગુરુવાર** ના દિવસોમાં કામ કરશે, જે વિગતવાર સુનાવણી માટે નક્કી કરાયેલા દિવસો છે.
આ પહેલમાં **1986** થી પેન્ડિંગ સિવિલ કેસો અને **1991** થી ચાલતા ક્રિમિનલ કેસોને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે.
નિત્યક્રમના નાના-મોટા કેસોથી મુક્તિ મળવાને કારણે જજ જટિલ કેસોમાં સળંગ સમય આપીને તેનો આખરી નિકાલ કરી શકશે.

સીજીઆઈ **સૂર્યા કાંત** એ જૂના સિવિલ અને ક્રિમિનલ કેસોને ક્રમબદ્ધ રીતે પૂરા કરવા ચાર વિશેષ બેંચની રચના કરી છે.
પૂર્વ સીજીઆઈ **યુ.યુ. લલિત** એ નવા અને જૂના કેસો માટે અલગ-અલગ સમય નક્કી કર્યો હતો, જેથી જૂના કેસો અટવાઈ ના રહે.
પૂર્વ સીજીઆઈ **ડી.વાય. ચંદ્રચૂડ** ના સમયમાં **SC-JUDICARE** પ્રોજેક્ટ શરૂ કરાયો હતો, જેમાં એકસરખા કાનૂની મુદ્દા ધરાવતા કેસોને ટેકનોલોજીની મદદથી સાથે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા હતા.
આ ઉપરાંત મૃત્યુદંડની સમીક્ષા જેવા મુદ્દાઓ માટે વિશેષ બેંચ અને **લોક અદાલત** સપ્તાહનું આયોજન કરીને કેસોનો ઝડપી નિકાલ કરવામાં આવ્યો છે.

**GS Paper II** ના ભારતીય ન્યાયતંત્રની માળખાકીય વ્યવસ્થા અને વિવાદ નિવારણ પદ્ધતિઓ માટે આ મુદ્દો ખૂબ ઉપયોગી છે.
આ વિષય અદાલતોમાં કેસોનું પેન્ડિંગ હોવું, ન્યાય મેળવવાનો અધિકાર અને ગવર્નન્સના સુધારાઓ જેવા મુદ્દાઓને સ્પર્શે છે.
એસે અને નિબંધ લેખનમાં ન્યાયમાં વિલંબ અને સંસ્થાકીય સુધારા જેવા વિષયો માટે આ ઉદાહરણ આપી શકાય છે.