વિશ્વમાં ખાદ્ય સુરક્ષા અને પોષણની સ્થિતિ રિપોર્ટ ૨૦૨૬

વિશ્વમાં ખાદ્ય સુરક્ષા અને પોષણની સ્થિતિ રિપોર્ટ ૨૦૨૬

#GS-2 #ગવર્નન્સ અને સામાજિક ન્યાય #ભૂખમરો #ગરીબી #આરોગ્ય #GS-3 #અર્થતંત્ર #કૃષિ #ખાદ્ય સુરક્ષા #ટકઉ વિકાસ #વર્તમાન બનાવો #આંતરરાષ્ટ્રીય

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • **FAO**, **IFAD**, **UNICEF**, **WFP** અને **WHO** જેવી પાંચ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંસ્થાઓએ ભેગા મળીને **SOFI 2026** રિપોર્ટ બહાર પાડ્યો છે.

SOFI 2026 રિપોર્ટ વિશે

  • **SOFI** રિપોર્ટ સંયુક્ત રાષ્ટ્રનો વાર્ષિક મુખ્ય રિપોર્ટ છે. તે **SDG Target 2.1** હેઠળ ભુખમરો નાબૂદ કરવા અને **SDG Target 2.2** હેઠળ કુપોષણ દૂર કરવાના લક્ષ્યોની સમીક્ષા કરે છે.
  • **2026** ના આ રિપોર્ટમાં પૌષ્ટિક ખોરાક મોંઘો થવાના કારણો તપાસવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત માતા અને બાળકોના પોષણ સંબંધિત લક્ષ્યોની પ્રગતિ પણ માપવામાં આવી છે.

રિપોર્ટના મુખ્ય તારણો

  • દુનિયામાં ભૂખમરાનું સૌથી મોટું કેન્દ્ર હવે એશિયાના બદલે આફ્રિકા બની ગયું છે. આફ્રિકામાં **309 million people** (**20.0%**) ભૂખમરાનો સામનો કરી રહ્યા છે, જ્યારે એશિયામાં આ સંખ્યા **292 million people** (**6.0%**) છે.
  • વર્ષ **2025** માં દુનિયાના **2.69 billion people** એટલે કે **32.7%** લોકો પૌષ્ટિક ખોરાક ખરીદી શક્યા ન હતા. આફ્રિકામાં તો **66.6%** લોકો માટે પૌષ્ટિક ખોરાક પહોંચ બહાર હતો.
  • પૌષ્ટિક આહારના કુલ ખર્ચમાં શાકભાજી, ફળો અને ડેરી-માસ જેવા ખોરાકનો હિસ્સો **nearly 70% of the total cost** જેટલો છે, જ્યારે અનાજ જેવા મુખ્ય ખોરાક અડધી કેલરી આપે છે અને તેનો ખર્ચ માત્ર છઠ્ઠા ભાગનો જ છે.
  • ખોરાકમાં વિવિધતાનું પ્રમાણ ખૂબ ઓછું છે. દુનિયાભરમાં **30.8% of children aged 6-23 months** અને **62.7% of women aged 15-49 years** ને જ પૂરતો વિવિધતાસભર આહાર મળે છે.
  • વર્ષ **2030** સુધીમાં ઝીરો હંગરનું લક્ષ્ય પૂરું થવું મુશ્કેલ છે. અંદાજ મુજબ તે સમયે પણ **510 to 520 million people** ભૂખ્યા રહેશે, જેમાંના **56%** લોકો માત્ર આફ્રિકામાં હશે.
  • મહિલાઓના સ્વાસ્થ્યમાં ઘટાડો થયો છે. 15 થી 49 વર્ષની મહિલાઓમાં એનીમિયા વધીને **30.7%** થયો છે, જ્યારે પુખ્ત વયના લોકોમાં મેદસ્વિતા **2024** માં વધીને **16.2%** એ પહોંચી છે.
  • શહેરોની સરખામણીએ ગામડાઓમાં ખાદ્ય અસુરક્ષા વધુ છે. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં તે **29.7%** છે, જ્યારે અર્ધ-શહેરીમાં **25.4%** અને શહેરોમાં **22.3%** જોવા મળી છે.

ભારત અને રિપોર્ટના તારણો

  • દક્ષિણ એશિયામાં કુપોષણનું પ્રમાણ **2021** માં **13.9%** હતું તે **2025** માં ઘટીને **9.3%** થઈ ગયું છે. આ સુધારા પાછળ ભારતનો મોટો ફાળો છે.
  • નીચી મધ્યમ આવકવાળા દેશોના આંકડામાં ભારતની ભૂમિકા મહત્વની છે. જો ભારતને આ જૂથમાંથી બાદ કરવામાં આવે, તો પૌષ્ટિક આહાર ન મેળવી શકનારા લોકોની સંખ્યા ઘટવાના બદલે વધી જાય છે.
  • બાળકોમાં ઓછી ઊંચાઈ અને વધુ પડતા વજનની સમસ્યા રોકવાના **2030** ના વૈશ્વિક લક્ષ્યો મેળવવાની દિશામાં ભારત સાચા રસ્તે આગળ વધી રહ્યું છે.
  • પ્રજનન વયની મહિલાઓમાં એનીમિયા અડધો કરવાના લક્ષ્યમાં ભારત હજુ પણ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહ્યું છે.
  • રિપોર્ટના અભ્યાસ દર્શાવે છે કે શાકભાજી અને ફળો જેવા બિન-અનાજ વસ્તુઓના ભાવ વધવાથી દક્ષિણ એશિયાના બજારોમાં દૈનિક ખોરાકનો ખર્ચ ઘણો વધી જાય છે.

પડકારો

  • વર્ષ **2026** ના પશ્ચિમ એશિયાના સંઘર્ષને કારણે તેલ, ગેસ અને ખાતરનો પુરવઠો ખોરવાયો છે. તેનાથી ખેતીનો ખર્ચ વધ્યો છે અને ખાદ્ય મોંઘવારી વધી છે.
  • પાક લણણી પછી ટ્રાન્સપોર્ટ અને પ્રોસેસિંગમાં ઘણો ખર્ચ થાય છે. ગ્રાહક સુધી પહોંચતા ખોરાકની કિંમતમાં આ તબક્કાઓનો હિસ્સો **70% to 75% of consumer food costs** જેટલો છે.
  • દુનિયાભરની સરકારો ખેતીમાં આપે છે તેમાંથી **70% of global government agricultural support** સહાય માત્ર અનાજ અને ખાંડને મળે છે, જ્યારે પૌષ્ટિક ફળો અને કઠોળની ઉપેક્ષા થાય છે.
  • ખરાબ હવામાન, કોલ્ડ સ્ટોરેજની કમી અને ગામડાના નબળા રસ્તાઓને કારણે પાક બગડી જાય છે. આનાથી સિઝન મુજબ મોંઘવારી વધે છે.
  • આંતરરાષ્ટ્રીય મદદ અને ભંડોળમાં ઘટાડો થવાને કારણે સંકટ સમયના કટોકટીપૂર્ણ ખાદ્ય સહાય કાર્યક્રમો નબળા પડી રહ્યા છે.

આગળનો માર્ગ

  • સરકારોએ ખેતી સહાય અને ખરીદી નીતિમાં ફેરફાર કરવો જોઈએ. અનાજના બદલે પૌષ્ટિક શાકભાજી, ફળો અને કઠોળના ઉત્પાદનને વધુ ઉત્તેજન આપવું જોઈએ.
  • પાકનો બગાડ અટકાવવા માટે કોલ્ડ સ્ટોરેજ, ગ્રામીણ રસ્તાઓ અને પ્રોસેસિંગ સેન્ટરો જેવા માળખાકીય સુવિધાઓમાં મોટું રોકાણ કરવું જરૂરી છે.
  • ખેતી સંશોધનમાં અનાજ સિવાયના ઊંચા મૂલ્યવાળા પાકો પર ધ્યાન આપવું જોઈએ, જેથી તેમનું ઉત્પાદન વધે અને હવામાન બદલાવ સામે રક્ષણ મળે.
  • પૌષ્ટિક આહારની કિંમતોનું સતત નિરીક્ષણ થવું જોઈએ અને ગરીબ પરિવારો માટે રોકડ સહાય અને પોષણ યોજનાઓ વધારવી જોઈએ.

નિષ્કર્ષ

  • વર્ષ **2030** સુધીમાં ભૂખમરો નાબૂદ કરવા માટે ખેતી નીતિઓ, સબસિડી, સપ્લાય ચેઇન અને સામાજિક સુરક્ષા યોજનાઓમાં તાત્કાલિક મોટા સુધારા કરવા અનિવાર્ય છે.