ડેબ્રીગઢ વન્યજીવ અભયારણ્યને રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનનો દરજ્જો આપવાનો પ્રસ્તાવ
#GS-3 #પર્યાવરણ #વન્યજીવન #જૈવવિવિધતા #રાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- ઓડિશાના વન મંત્રીએ **ડેબ્રીગઢ વન્યજીવ અભયારણ્ય**ને રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનમાં ફેરવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે.
- રાજ્ય સરકાર આ અંગેનો પ્રસ્તાવ કેન્દ્ર સરકારને મોકલશે જેથી તેને **ડેબ્રીગઢ-ગૌર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન**નો દરજ્જો આપી શકાય.
ડેબ્રીગઢ વન્યજીવ અભયારણ્યની રૂપરેખા
- આ અભયારણ્ય કુલ **353 ચોરસ કિલોમીટર**માં ફેલાયેલું છે, જેમાંથી **290.65 ચોરસ કિલોમીટર** વિસ્તારને રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન બનાવવામાં આવશે.
- અહીં શાકાહારી પ્રાણીઓ મોટી સંખ્યામાં રહે છે. આ વિસ્તાર માનવ વસાહતોથી મુક્ત છે અને અહીં દીપડા, બાઇસન તેમજ દુર્લભ હરણો વસે છે.
ભૌગોલિક સ્થાન
- આ અભયારણ્ય પશ્ચિમ ઓડિશાના **બરગઢ જિલ્લા**માં આવેલું છે.
- આ જંગલની આસપાસ વિશાળ **હીરાકુડ ડેમ અને જળાશય** આવેલા છે, જે તેને દ્વીપકલ્પ જેવો સુંદર આકાર આપે છે.
ઐતિહાસિક મહત્વ
- આ વન્યજીવ અભયારણ્ય ભારત સંગ્રામના ઇતિહાસ સાથે પણ જોડાયેલું છે.
- બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની સામેના વિપ્લવ દરમિયાન સ્વતંત્રતા સેનાની **વીર સુરેન્દ્ર સાઈએ** આ પહાડીઓમાં આવેલા **બારાપથારા** સ્થળે પોતાનો મુખ્ય અડ્ડો બનાવ્યો હતો.
મુખ્ય પારિસ્થિતિક લાક્ષણિકતાઓ
- અહીં મુખ્યત્વે ઉષ્ણકટિબંધીય સુકા પાનખર જંગલો અને ઘાસના મેદાનો આવેલા છે, જે તૃણાહારી પ્રાણીઓને પૂરતો ખોરાક આપે છે.
- હીરાકુડ જળાશયની આસપાસની ખીણો, ખડકાળ ટેકરીઓ અને ઝરણાં પ્રાણીઓને શુષ્ક ઋતુમાં પાણી પૂરું પાડે છે.
- પ્રસ્તાવિત **290.65 ચોરસ કિલોમીટર** ક્ષેત્ર ગામડાઓ, ગેરકાયદે દબાણો અને પશુ ચરાણથી સંપૂર્ણ મુક્ત છે.
જૈવિક મહત્વ
- ડેબ્રીગઢમાં સમગ્ર ઓડિશા રાજ્યમાં સૌથી વધુ **848 ભારતીય ગૌર (બાઇસન)** વસે છે.
- આ શુષ્ક જંગલ દુર્લભ **ચાર શિંગડાવાળા મૃગ (ચૌસિંગા)**, અન્ય સસ્તન પ્રાણીઓ અને સરિસૃપોનું સુરક્ષિત ઘર છે.
- હીરાકુડ જળાશયની નજીક હોવાના કારણે અહીં **234 પક્ષી પ્રજાતિઓ** જોવા મળે છે અને હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ અહીં આવે છે.