તેલંગાણામાં નવી વનસ્પતિ પ્રજાતિ 'અમ્માનિયા તેલંગાણેન્સિસ'ની શોધ

#GS-3 #પર્યાવરણ #જૈવવિવિધતા #વનસ્પતિશાસ્ત્ર #તેલંગાણા #પ્રિલિમ્સ

મુખ્ય મુદ્દા

તેલંગાણામાંથી અમ્માનિયા તેલંગાણેન્સિસ નામની નવી જલીય વનસ્પતિ મળી આવી છે, જેનું સંશોધન ફાયટોટેક્સા જર્નલમાં છપાયું છે.
આ વનસ્પતિ લાઇથ્રેસી કુળની છે અને તેમાં નવેમ્બર થી ફેબ્રુઆરી દરમિયાન ફૂલો આવે છે.
આ પ્રજાતિ રંગા રેડ્ડી અને અમરાબાદ ટાઇગર રિઝર્વ ધરાવતા નાગરકર્નૂલ જિલ્લામાંથી મળી આવી છે.
આ વનસ્પતિ 4 ચમકતી પાંખડીઓ ધરાવે છે, જેનાથી વર્ષ 1834 થી ચાલી આવતી એક વનસ્પતિશાસ્ત્રીય ભૂલ સુધરી છે.
પૂરતા આંકડા ન હોવાથી IUCN એ હાલ તેને ડેટા ડેફિશિયન્ટ (DD) શ્રેણીમાં મૂકી છે.

સંશોધકોએ તેલંગાણા રાજ્યમાંથી મીઠા પાણીની એક નવી પુષ્પ આપતી વનસ્પતિ શોધી છે, જેને અમ્માનિયા તેલંગાણેન્સિસ નામ અપાયું છે.
આ નવી શોધનું વિગતવાર વર્ણન વિજ્ઞાન ક્ષેત્રના આંતરરાષ્ટ્રીય જર્નલ ફાયટોટેક્સા (Phytotaxa) માં પ્રકાશિત થયું છે.

અમ્માનિયા તેલંગાણેન્સિસ એ દર વર્ષે ઊગતી અર્ધ-જલીય વનસ્પતિ છે, જે લાઇથ્રેસી (Lythraceae) કુળમાં આવે છે.
તે અમ્માનિયા પ્રજાતિનો જ એક ભાગ છે. આ પ્રજાતિના છોડ ઉષ્ણકટિબંધીય વિસ્તારોના મીઠા પાણીમાં જોવા મળે છે.

આ છોડ મોસમી ઝરણાં, નાના ખાબોચિયાં અને ભીની રેતાળ જમીન કિનારે કુદરતી રીતે ઊગે છે.
તેલંગાણાના રંગા રેડ્ડી જિલ્લામાં અને અમરાબાદ ટાઇગર રિઝર્વ ધરાવતા નાગરકર્નૂલ જિલ્લામાં આ વનસ્પતિ મળી આવી છે.
તે અમ્માનિયા મલ્ટીફ્લોરા અને રોટાલા જેવી અન્ય જલીય વનસ્પતિઓ સાથે જ ઊગે છે.
ચોમાસું પૂરું થયા પછી શિયાળામાં એટલે કે નવેમ્બર થી ફેબ્રુઆરી દરમિયાન તેમાં ફૂલ અને ફળ આવે છે.

આ વનસ્પતિમાં દાંડીવાળા ફૂલોના ઝૂમખાં હોય છે, જે તેને નજીકની અન્ય જાતોથી અલગ પાડે છે.
આ છોડમાં 4 ચમકતા ગુલાબી (મજેન્ટા) રંગની પાંખડીઓ હોય છે, જ્યારે અમ્માનિયા કોરડાટા જેવી અન્ય પ્રજાતિઓમાં પાંખડીઓ હોતી જ નથી.
માઇક્રોસ્કોપથી જોતાં આ વનસ્પતિના બીજ પર માનવ મગજ જેવા વળાંકોવાળી રચના દેખાય છે.
પાણીનું સ્તર બદલાય તો પણ આ છોડ જીવી શકે તેવી ખાસ પાંદડાની રચના ધરાવે છે.
સ્થાનિક સ્તરે આ છોડ જોખમમાં છે, પરંતુ IUCN રેડ લિસ્ટમાં હાલ તેને ડેટા ડેફિશિયન્ટ (DD) શ્રેણીમાં રાખવામાં આવ્યો છે.

આ શોધથી 1834 ના જૂના વનસ્પતિ વિજ્ઞાનના એક કોયડાનો ઉકેલ મળ્યો છે, કારણ કે હૈદરાબાદના જૂના નમૂના ખરેખર આ જ નવી પ્રજાતિના હતા.
ઝડપથી વધતા શહેરીકરણ વચ્ચે પણ નાના ઝરણાં અને ભીની જગ્યાઓ દુર્લભ વનસ્પતિ માટે સુરક્ષિત ઘર પૂરૂં પાડે છે.