ઇન્ટરઓપરેબલ ક્રિમિનલ જસ્ટિસ સિસ્ટમનું દેશવ્યાપી અમલીકરણ

ઇન્ટરઓપરેબલ ક્રિમિનલ જસ્ટિસ સિસ્ટમનું દેશવ્યાપી અમલીકરણ

#GS-2 #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #ઈ-ગવર્નન્સ #GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #આઈસીટી (ICT) #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • ગૃહ મંત્રાલય (MHA) દ્વારા જાહેરાત કરવામાં આવી છે કે ઇન્ટરઓપરેબલ ક્રિમિનલ જસ્ટિસ સિસ્ટમ (ICJS) ને દેશભરમાં લાગુ કરવાનું કામ યોગ્ય દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે.
  • 1 જાન્યુઆરી, 2027 થી ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS), ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (BNSS) અને ભારતીય સાક્ષ્ય અધિનિયમ (BSS) હેઠળની તમામ તપાસ અને કોર્ટ કેસનું કામકાજ ડિજિટલ રીતે રેકોર્ડ કરવામાં આવશે.

ICJS વિશે

  • ઇન્ટરઓપરેબલ ક્રિમિનલ જસ્ટિસ સિસ્ટમ (ICJS) એ એક એવું રાષ્ટ્રીય ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ છે જે ગુનાહિત ન્યાય વ્યવસ્થાના તમામ મુખ્ય ભાગોને એકબીજા સાથે જોડે છે.
  • આ સિસ્ટમ જૂની કાગળ આધારિત ફાઇલોને હટાવીને સરકારના મેઘરાજ (MeghRaj) ક્લાઉડ પ્લેટફોર્મ પર સુરક્ષિત ડિજિટલ ડેટા તૈયાર કરે છે.
  • ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ કામ કરતું નેશનલ ક્રાઇમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો (NCRB) આ યોજનાનું સંચાલન કરતી મુખ્ય નોડલ એજન્સી છે.
  • આ આખી સિસ્ટમ માટેનું ટેકનોલોજીનું માળખું નેશનલ ઇન્ફોર્મેટિક્સ સેન્ટર (NIC) દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે.

ICJS ના મુખ્ય હેતુઓ

  • વન ડેટા, વન્સ એન્ટ્રી (One Data, Once Entry) ના નિયમ હેઠળ કેસની વિગતો માત્ર એક જ વાર સિસ્ટમમાં નાખવી પડે છે, જે પછી દરેક વિભાગમાં તરત જ જોઈ શકાય છે.
  • આ પ્લેટફોર્મ કાગળ પર ચાલતી જૂની પદ્ધતિ બંધ કરીને સ્માર્ટ પોલીસિંગ (SMART Policing) અને ડેટા આધારિત ન્યાય વ્યવસ્થાને પ્રોત્સાહન આપે છે.

પાંચ મુખ્ય સ્તંભો અને વિશેષતાઓ

  • CCTNS સિસ્ટમ દેશના 16,000 થી વધુ પોલીસ સ્ટેશનો ને જોડે છે અને ભાષિણી (Bhashini) ની મદદથી 23 ભાષાઓ માં ઝીરો-FIR નું ભાષાંતર કરીને FIR નોંધવાની સુવિધા આપે છે.
  • ઈ-કોર્ટ્સ (e-Courts) અને ઈ-પ્રોસિક્યુશન (e-Prosecution) દ્વારા કેસની ફાઈલો, સમન્સ અને પુરાવાઓને ડિજિટલ બનાવીને સરકારી વકીલોનું કામ સરળ કરવામાં આવ્યું છે.
  • ઈ-પ્રિઝન્સ (e-Prisons) સિસ્ટમ બાયોમેટ્રિક ડેટા સાથે કેદીઓનો સેન્ટ્રલ રેકોર્ડ રાખે છે અને ઈ-મુલાકાત (e-Mulaqat) જેવી ઓનલાઇન સુવિધાઓ પૂરી પાડે છે.
  • ઈ-ફોરેન્સિક્સ (e-Forensics) પોલીસને સીધા એફએસએલ (FSL) સાથે જોડે છે, જેનાથી 7 વર્ષ કે તેથી વધુ સજા વાળા ગંભીર ગુનાઓમાં ફોરેન્સિક રિપોર્ટ ઝડપથી મળી રહે છે.
  • આ સિસ્ટમ નવી ગુનાહિત સંહિતા મુજબ સમયસર ચાર્જશીટ (chargesheets) દાખલ કરવા પર નજર રાખે છે અને ક્રિમિનલ પ્રોસિજર (આઇડેન્ટિફિકેશન) એક્ટ, 2022 ના નિયમો લાગુ કરવામાં મદદ કરે છે.

ICJS નું મહત્વ

  • પોલીસ તપાસ, વકીલાત અને કોર્ટ કાર્યવાહીને ઓનલાઇન જોડીને આ સિસ્ટમ કેસમાં થતો વિલંબ ઘટાડે છે અને સમયસર ચાર્જશીટ રજૂ કરવામાં મદદ કરે છે.
  • પોલીસ, કોર્ટ, જેલ, ફોરેન્સિક અને સરકારી વકીલોને એકસાથે જોડીને આ ટેકનોલોજી AI આધારિત પૃથ્થકરણ અને પુરાવા આધારિત નિર્ણયો લેવામાં મદદ કરે છે.