ઝીરમ ઘાટી હત્યાકાંડ અને ભારતની નક્સલ વિરોધી વ્યૂહરચના
#GS-2 #વર્તમાન પ્રવાહો #રાષ્ટ્રીય #આંતરિક સુરક્ષા #ડાબેરી ઉગ્રવાદ
મુખ્ય મુદ્દા
- સ્પેશિયલ NIA કોર્ટે વર્ષ 2013 ના ઝીરમ ઘાટી માઓવાદી હુમલાના કેસમાં 10 લોકોને દોષિત ઠેરવ્યા છે.
- આ ભયાનક હુમલો 25 મે, 2013 ના રોજ છત્તીસગઢના બસ્તર વિસ્તારમાં રાજકીય કાફલા પર થયો હતો.
- આ હુમલા બાદ સરકારે નક્સલ પ્રભાવિત વિસ્તારોને મુક્ત કરવા માટે ક્લિયર, હોલ્ડ અને ડેવલપ વ્યૂહરચના ઝડપી બનાવી હતી.
- વર્ષ 2011 માં સુપ્રીમ કોર્ટ એ વર્ષ 2005 થી ચાલતા વિવાદાસ્પદ નક્સલ વિરોધી અભિયાન સલવા જુડુમ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- જગદલપુરની એક ખાસ NIA કોર્ટે વર્ષ 2013 ના ઝીરમ ઘાટી હત્યાકાંડ કેસમાં 10 આરોપીઓને દોષિત જાહેર કર્યા છે.
- આ ચુકાદાથી આ હુમલા તરફ ફરીથી લોકોનું ધ્યાન ગયું છે. ભારતમાં માઓવાદ સામેની લડાઈમાં આ ઘટનાને એક મોટો વળાંક માનવામાં આવે છે.
પૃષ્ઠભૂમિ અને ઇતિહાસ
- ઝીરમ ઘાટી હત્યાકાંડ એ એક મોટો નક્સલી હુમલો હતો. તે છત્તીસગઢના બસ્તર જિલ્લામાં 25 મે, 2013 ના રોજ થયો હતો.
- હથિયારબંધ માઓવાદીઓએ કોંગ્રેસ નેતાઓના કાફલા પર હુમલો કર્યો હતો. આ નેતાઓ પરિવર્તન રેલી પતાવીને પાછા ફરી રહ્યા હતા.
- બસ્તર વિસ્તારમાં CPI (Maoist) સંગઠન ખૂબ મજબૂત બન્યું હતું. પહાડી રસ્તાઓ, ખરાબ કનેક્ટિવિટી અને સરકારની નબળી હાજરીના કારણે તેમને મદદ મળી હતી.
- વર્ષ 2005 માં છત્તીસગઢમાં માઓવાદીઓ સામે લડવા સલવા જુડુમ નામનું એક વિવાદાસ્પદ અભિયાન શરૂ થયું હતું. કોંગ્રેસ નેતા મહેન્દ્ર કર્મા તેના મુખ્ય ચહેરા હતા.
- આ મામલે વર્ષ 2011 માં સુપ્રીમ કોર્ટ વચ્ચે પડી હતી. કોર્ટે સરકારને આદેશ આપ્યો કે તેઓ આદિવાસી યુવાનોને હથિયાર આપીને સ્પેશિયલ પોલીસ ઓફિસર ન બનાવે.
- વર્ષ 2013 સુધીમાં સુરક્ષા દળોએ ક્લિયર, હોલ્ડ અને ડેવલપ ની નીતિ અપનાવી હતી. તેઓ નક્સલી વિસ્તારો ખાલી કરાવતા, ત્યાં કબજો રાખતા અને રસ્તા તેમજ ફોન જેવી સુવિધાઓ વધારતા હતા.
- નક્સલીઓએ આ નીતિના વિરોધમાં મોટો હુમલો કર્યો હતો. સુરક્ષા દળો તેમના ગઢ ગણાતા વિસ્તારોમાં નવી ચોકીઓ બનાવી રહ્યા હતા.
- આ હુમલો અગાઉના હુમલા કરતાં અલગ હતો. સામાન્ય રીતે નક્સલીઓ પોલીસને નિશાન બનાવતા હતા, પણ આ વખતે તેમણે સીધા રાજકીય નેતાઓને નિશાન બનાવ્યા હતા.
અસરો
- આ હુમલા પછી સરકારે પીછેહઠ ન કરી. તેના બદલે સરકારે નક્સલવાદી વિસ્તારોને મુક્ત કરાવવા અને ત્યાં સુરક્ષા વધારવાનો પાકો નિર્ણય લીધો.
- આ ઘટનાથી એક મોટી ખામી સામે આવી. સુરક્ષા દળો તો આગળ વધી ગયા હતા, પણ ત્યાં રસ્તા, હોસ્પિટલ અને સરકારી તંત્ર ખૂબ ધીમેથી પહોંચી રહ્યા હતા.
- આ હુમલા પછી સુરક્ષા એજન્સીઓએ પોતાની પદ્ધતિ સુધારી. હવે રાત્રે હેલિકોપ્ટરથી લોકોને બચાવવા, ગુપ્ત માહિતીની આપ-લે અને જંગલોમાં મજબૂત કેમ્પ બનાવવા પર ભાર મુકાયો.