ભૂટાને હડકવા (રેબીઝ) મુક્ત દેશ બનીને નવો ઇતિહાસ રચ્યો
#GS-2 #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #આરોગ્ય #GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #વર્તમાન બનાવો #આંતરરાષ્ટ્રીય
મુખ્ય મુદ્દા
- ભૂટાન વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠન (WHO) ના દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા ક્ષેત્રમાં કૂતરાથી ફેલાતા હડકવાને નાબૂદ કરનાર પહેલો દેશ બન્યો છે, જ્યાં જૂન 2023 થી હડકવાથી એક પણ મૃત્યુ થયું નથી.
- હડકવા નાબૂદીનો દરજ્જો મેળવવા માટે દેશે સતત 2 વર્ષ સુધી શૂન્ય માનવ મૃત્યુ અને મજબૂત રસીકરણ પ્રક્રિયા જાળવી રાખવી પડે છે.
- હડકવા એ લિસાવિરસ થી થતો વાયરલ રોગ છે, જેમાં લક્ષણો દેખાયા પછી મૃત્યુદર લગભગ 100% જેટલો હોય છે.
- પ્રાણીના કરડ્યા પછી ઘા ને સાબુથી 15 મિનિટ ધોવાથી અને સમયસર PEP રસી લેવાથી હડકવાને સંપૂર્ણપણે અટકાવી શકાય છે.
- વિશ્વભરમાં હડકવાના કારણે આરોગ્ય અને આજીવિકા ક્ષેત્રે દર વર્ષે અંદાજે US$ 8.6 બિલિયન નો આર્થિક બોજ પડે છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- ભૂટાન વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠન (WHO) ના દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા વિસ્તારમાં કૂતરા દ્વારા ફેલાતા હડકવાને નાબૂદ કરનાર પ્રથમ દેશ બન્યો છે.
- ભૂટાને શ્રેષ્ઠ દેખરેખ અને વન હેલ્થ અભિગમ અપનાવીને જૂન 2023 થી હડકવાના કારણે એક પણ માનવ મૃત્યુ થવા દીધું નથી.
- WHO અને વર્લ્ડ ઓર્ગેનાઇઝેશન ફોર એનિમલ હેલ્થ (WOAH) ના નિષ્ણાતોએ વર્ષ 2018 ના WHO માપદંડો મુજબ આ સફળતાની ચકાસણી કરી છે.
- કોઈપણ દેશે હડકવા મુક્તનો દરજ્જો મેળવવા માટે ઓછામાં ઓછા 2 વર્ષ સુધી કૂતરાના કરડવાથી થતા શૂન્ય માનવ મૃત્યુ નોંધાવવા પડે છે.
હડકવા (રેબીઝ) વિશેના મુખ્ય તથ્યો
- હડકવા એ લિસાવિરસ નામના વાયરસથી થાય છે, જે માણસના મગજ અને ચેતાતંત્ર પર હુમલો કરીને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડે છે.
- આ એક પ્રાણીઓમાંથી માણસોમાં ફેલાતો વાયરલ રોગ છે, જેને નેગ્લેક્ટેડ ટ્રોપિકલ ડિસીઝ (NTD) ગણવામાં આવે છે અને લક્ષણો દેખાયા પછી તે જીવલેણ બની જાય છે.
- આ વાયરસ ચેપગ્રસ્ત પ્રાણીની લાળ દ્વારા કરડવાથી કે વાગવાથી ફેલાય છે, જ્યારે માણસથી માણસમાં તેનો ફેલાવો ખૂબ જ દુર્લભ છે.
- જો પ્રાણી કરડ્યા પછી તરત જ પોસ્ટ-એક્સપોઝર પ્રોફિલેક્સિસ (PEP) સારવાર લેવામાં આવે, તો દર્દીનો જીવ બચાવી શકાય છે.
- પ્રાણી કરડે ત્યારે ઘા ને સાબુ અને પાણીથી 15 મિનિટ સુધી ધોવો જોઈએ અને સાથે રેબીઝ રસી તથા રેબીઝ ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન (RIG) ના ઇન્જેક્શન લેવા પડે છે.
- શરીરમાં વાયરસ પ્રવેશ્યા પછી લક્ષણો દેખાવામાં 2 થી 3 મહિના નો સમય લાગે છે, જેમાં દર્દીને પાણીનો ડર લાગે છે અથવા તેના સ્નાયુઓ નબળા પડી જાય છે.
- ભારતમાં હડકવાના કિસ્સા હજુ પણ મોટી સંખ્યામાં જોવા મળે છે, જ્યારે આ રોગના કારણે સમગ્ર દુનિયાને દર વર્ષે US$ 8.6 બિલિયન નો આર્થિક બોજ સહન કરવો પડે છે.