ભારતે અત્યાધુનિક મહાસાગર સંશોધન જહાજ ORV સાગર મંથન લોન્ચ કર્યું
#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #પર્યાવરણ #સંસાધનો #માળખાકીય સુવિધાઓ #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #ડીપ ઓશન મિશન
મુખ્ય મુદ્દા
- કેન્દ્રીય મંત્રીએ કોલકાતા ના ઋષિ બંકિમ શિપયાર્ડ ખાતે ભારતનું આધુનિક ઊંડા દરિયાનું સંશોધન જહાજ ORV સાગર મંથન લોન્ચ કર્યું છે.
- ડીપ ઓશન મિશન (DOM) ના વર્ટિકલ-4 હેઠળ ગાર્ડન રીચ શિપબિલ્ડર્સ એન્ડ એન્જિનિયર્સ લિમિટેડ (GRSE) દ્વારા ₹840 કરોડ ના ખર્ચે આ જહાજ બનાવાયું છે, જે 30 વર્ષ સુધી સેવા આપશે.
- દક્ષિણ મહાસાગર જેવા કપરા વાતાવરણમાં કામ કરવા સક્ષમ આ જહાજ ROVs અને AUVs જેવા આધુનિક સાધનો તૈનાત કરવાની સુવિધા ધરાવે છે.
- આ જહાજ હિંદ મહાસાગરમાં પોલિમેટાલિક સલ્ફાઇડ ભંડારોની શોધ કરશે તથા તે IRS અને ABS દ્વારા બેવડી માન્યતા ધરાવે છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- તાજેતરમાં કેન્દ્રીય મંત્રીએ કોલકાતા સ્થિત ઋષિ બંકિમ શિપયાર્ડ ખાતે ભારતનું આધુનિક ઊંડા દરિયાનું સંશોધન જહાજ ORV સાગર મંથન (યાર્ડ 3041) લોન્ચ કર્યું છે.
ORV સાગર મંથન વિશે
- ORV સાગર મંથન એ દરેક હવામાનમાં કામ કરી શકતું સંશોધન જહાજ છે. તે દક્ષિણ મહાસાગર જેવા અત્યંત મુશ્કેલ ક્ષેત્રમાં પણ કામ કરી શકે છે. સરકારે ડીપ ઓશન મિશન (DOM) ના વર્ટિકલ-4 હેઠળ ₹840 કરોડ ના ખર્ચે આ જહાજ બનાવ્યું છે, જે 30 વર્ષ સુધી સેવા આપશે.
- આ આધુનિક સંશોધન જહાજનું નિર્માણ કોલકાતા ની ગાર્ડન રીચ શિપબિલ્ડર્સ એન્ડ એન્જિનિયર્સ લિમિટેડ (GRSE) દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે.
- આ જહાજનો હેતુ સમુદ્ર વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે ભારતને આત્મનિર્ભર બનાવવાનો છે. તે દરિયાના પેટાળમાં રહેલા ખનિજોની શોધ કરશે, હવામાન અને ત્સુનામીની સચોટ આગાહીમાં મદદ કરશે તથા દરિયાઈ ક્ષેત્રે ભારતની પહોંચ વધારશે.
મુખ્ય વિશેષતાઓ
- આધુનિક સેન્સર સિસ્ટમ: આ જહાજમાં ડાયનેમિક પોઝિશનિંગ સિસ્ટમ, મલ્ટીબીમ સોનાર, સિસ્મિક રિફ્લેક્શન સાધનો, સબ-બોટમ પ્રોફાઇલર્સ અને હવામાન રડાર જેવી અદ્યતન સિસ્ટમ લગાવવામાં આવી છે.
- ઊંડા પાણીના વાહનોનું સંચાલન: જહાજ પર ખાસ ગિયર અને ડ્રોપ કીલ આપેલા છે. તેની મદદથી ROVs, AUVs અને સમુદ્રના તળિયામાંથી નમૂના લેતા સાધનો સહેલાઈથી પાણીમાં ઉતારી અને પાછા મેળવી શકાય છે.
- ખનિજ શોધ ક્ષમતા: આ જહાજ હિંદ મહાસાગરના તળિયે સર્વેક્ષણ કરીને પોલિમેટાલિક હાઇડ્રોથર્મલ સલ્ફાઇડ અને કોબાલ્ટ ધરાવતા મહત્વના ખનિજ ભંડારો શોધવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે.
- વાતાવરણ અને દરિયાઈ અભ્યાસ: જહાજમાં ખાસ પ્રયોગશાળાઓ છે. તેનાથી વૈજ્ઞાનિકો વાતાવરણની સ્થિતિ, સમુદ્રના પાણીના નમૂના તેમજ પાણીનું તાપમાન અને ઊંડાઈ માપી શકશે.
- બેવડી આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા: આ જહાજ આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ ધોરણો મુજબ તૈયાર થયું છે. તેને ઇન્ડિયન રજિસ્ટર ઓફ શિપિંગ (IRS) અને અમેરિકન બ્યુરો ઓફ શિપિંગ (ABS) એમ બંને સંસ્થાઓનું પ્રમાણપત્ર મળ્યું છે.
મહત્વ
- સ્વદેશી જહાજ નિર્માણ: બીજા દેશો પાસેથી સંશોધન જહાજો ખરીદવાને બદલે હવે ભારતમાં જ આવા અદ્યતન જહાજોની ડિઝાઇન અને નિર્માણ શક્ય બન્યું છે.
- દરિયાઈ સંશોધનને વેગ: આ જહાજ ભારતના વિશિષ્ટ આર્થિક ક્ષેત્ર (EEZ) અને દરિયાઈ વિસ્તારોની શોધખોળ વધારશે. સાથે જ આબોહવા પરિવર્તન, ચોમાસું અને કુદરતી આપત્તિઓના સંશોધનમાં મોટી મદદ કરશે.