વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ ની વસ્તી નોંધણી અંગેની ચિંતાઓ અને પડકારો
#GS-1 #ભારતીય સમાજ #GS-2 #સુશાસન અને સામાજિક ન્યાય #સરકારી નીતિઓ અને હસ્તક્ષેપ #રાષ્ટ્રીય #વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ #ડેટા ગોપનીયતા #ડીપીડીપી એક્ટ ૨૦૨૩
મુખ્ય મુદ્દા
- ભારતના રજિસ્ટ્રાર જનરલ અને વસ્તી ગણતરી કમિશનર (ORGI) એ વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ ના બીજા તબક્કા માટે ૪૦ પ્રશ્નોની યાદી જાહેર કરી છે, જે ૨૦૧૧ માં ૨૯ પ્રશ્નો હતી.
- આધાર, વોટર આઈડી અને માતા-પિતાની વિગત જેવી અંગત માહિતી એકઠી કરવાથી ડેટા લીક થવાનો અને તેનો ઉપયોગ National Register of Citizens (NRC) માટે થવાનો ભય રહે છે.
- OBC જ્ઞાતિઓ માટે ખુલ્લું બોક્સ રાખવાથી ૨૦૧૧ ની સામાજિક-આર્થિક અને જ્ઞાતિ ગણતરી (SECC) જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે, જેમાં ૪૬ લાખ જ્ઞાતિના નામો નોંધાયા હતા.
- નિષ્ણાતો ડેટાની સુરક્ષા માટે Digital Personal Data Protection (DPDP) Act, 2023 ના નિયમો પાળવાની અને Post Enumeration Survey (PES) કરવાની સલાહ આપે છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- ભારતના રજિસ્ટ્રાર જનરલ અને વસ્તી ગણતરી કમિશનર (ORGI) ની કચેરીએ વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ ના બીજા તબક્કા માટે ૪૦ પ્રશ્નોની યાદી બહાર પાડી છે.
- આ યાદી ૨૦૧૧ ની વસ્તી ગણતરી માં પૂછાયેલા ૨૯ પ્રશ્નો કરતાં ઘણી મોટી છે.
- નવા ફોર્મમાં આધાર, વોટર આઈડી, મોબાઈલ નંબર, માતા-પિતાની વિગત અને બેંક ખાતા જેવી અંગત માહિતી માગવામાં આવી છે.
- માત્ર વસ્તીના આંકડા મેળવવા માટે આટલી બધી અંગત વિગતો શા માટે જરૂરી છે, તેને લઈને નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ અંગેના મુખ્ય પડકારો
- સંયુક્ત રાષ્ટ્રની વ્યાખ્યા મુજબ વસ્તી ગણતરી એ એક આંકડાકીય પ્રક્રિયા છે, જેનો હેતુ સામાજિક અને આર્થિક પરિસ્થિતિ સમજવાનો છે.
- માતા-પિતાના જન્મનું સ્થળ, નાગરિકતા, આધાર અને પાસપોર્ટ જેવી વિગતો માગવાથી આ સર્વે રાષ્ટ્રીય વસ્તી રજિસ્ટર (NPR) જેવો દેખાય છે.
- વિવેચકોને ડર છે કે આવી વિગતો લેવાથી વસ્તી ગણતરીનો હેતુ બદલાઈ જશે અને તેનો ઉપયોગ રાષ્ટ્રીય નાગરિક રજિસ્ટર (NRC) બનાવવા માટે થઈ શકે છે.
- સંયુક્ત રાષ્ટ્રના નિયમો કહે છે કે વસ્તી ગણતરીની દરેક વ્યક્તિગત માહિતી ગુપ્ત રાખવી જોઈએ અને તેનો ઉપયોગ ફક્ત આંકડાકીય કામ માટે જ થવો જોઈએ.
- જોકે વસ્તી ગણતરી અધિનિયમ, ૧૯૪૮ ડેટાની સુરક્ષા આપે છે, છતાં આ ડેટા બીજા સરકારી ખાતાઓ સાથે શેર થશે કે કેમ તે અંગે શંકા છે.
- અનુસૂચિત જાતિ અને જનજાતિના લોકો માટે ચોક્કસ યાદી હશે, પરંતુ OBC સમુદાયના લોકોએ પોતાની જ્ઞાતિ હાથેથી લખવી પડશે.
- જુદા જુદા સ્પેલિંગ, પ્રાદેશિક નામો અને પેટા-જ્ઞાતિઓને કારણે એક જ જ્ઞાતિની લાખો અલગ-અલગ એન્ટ્રીઓ પડી જશે.
- આવી જ રીતે ૨૦૧૧ ની સામાજિક-આર્થિક અને જ્ઞાતિ ગણતરી (SECC) માં આશરે ૪૬ લાખ જ્ઞાતિના નામો નોંધાયા હતા, જેનાથી ડેટાનું વિશ્લેષણ કરવું મુશ્કેલ બન્યું હતું.
- ચોક્કસ ડ્રોપ-ડાઉન મેનૂ કે ચકાસણી પદ્ધતિ વગર આ ડેટા નીતિઓ બનાવવા માટે ઉપયોગી બનશે નહીં.
- વોટર આઈડી, આધાર કે કોવિડ-૧૯ રસીકરણ ના સ્થળ જેવી અંગત વિગતો આર્થિક યોજનાઓ બનાવવા માટે બહુ ઉપયોગી નથી.
- વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ દેશની પ્રથમ સંપૂર્ણ ડિજિટલ અને પોતાની જાતે ભરી શકાય તેવી ગણતરી છે, તેથી ડેટા લીક થવાનું જોખમ વધી જાય છે.
- નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે જૂથના આંકડા ભેગા કરવાને બદલે વ્યક્તિગત ટ્રેકિંગ કરવાથી લોકોની ખાનગીપણાના હકનું ઉલ્લંઘન થાય છે.
- કુટુંબના મુખ્ય વ્યક્તિ માટે ૪૦ પ્રશ્નો ના સાચા જવાબ આપવા મુશ્કેલ બનશે, કારણ કે તેમની પાસે બધા સભ્યોની બધી વિગતો હોતી નથી.
- હોસ્ટેલ અને વૃદ્ધાશ્રમ જેવી સંસ્થાઓમાં સંચાલકો પાસે ત્યાં રહેતા લોકોના માતા-પિતા કે ઓળખપત્રોની પૂરી વિગત હોતી નથી.
- કામ અર્થે બહાર રહેતા સ્થળાંતરિત મજૂરો વસ્તી ગણતરીના દિવસે પોતાના ઘરે હાજર ન હોવાથી તેમની ગણતરી છૂટી જવાનો ભય છે.
આગળનો માર્ગ અને સુધારાત્મક પગલાં
- જ્ઞાતિઓ માટે ખુલ્લા બોક્સને બદલે ચર્ચા-વિચારણા કરીને એક પ્રમાણિત ડ્રોપ-ડાઉન યાદી બનાવવી જોઈએ.
- ફોર્મમાંથી આધાર અને બેંક ખાતા જેવી બિનજરૂરી વિગતો હટાવીને માત્ર હા કે ના જેવા સરળ પ્રશ્નો જ રાખવા જોઈએ.
- ખોટી વિગતો કે રહી ગયેલા લોકોને શોધવા માટે ગણતરી પછી પોસ્ટ એન્યુમરેશન સર્વે (PES) કરવો જરૂરી છે.
- વસ્તી ગણતરીના ડેટાનો ઉપયોગ NPR કે NRC માટે ન થાય તે માટે મજબૂત કાનૂની અને વહીવટી દીવાલ બનાવવી જોઈએ.
- ડિજિટલ ડેટાની સુરક્ષા માટે ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન (DPDP) એક્ટ, ૨૦૨૩ ના નિયમોનું કડક પાલન થવું જોઈએ.
- ડેટા ચોરી રોકવા માટે મજબૂત એન્ક્રિપ્શન, નિયમિત સુરક્ષા ઓડિટ અને સાયબર સુરક્ષાના નિયમો લાગુ કરવા જોઈએ.
નિષ્કર્ષ
- વસ્તી ગણતરીની સફળતાનો આધાર પ્રજાના વિશ્વાસ પર રહેલો છે.
- આ પ્રક્રિયાને રાજકીય મુદ્દાઓ અને વધારાની અંગત માહિતીથી દૂર રાખીને માત્ર વસ્તીના આંકડા પૂરતી સીમિત રાખવી જરૂરી છે.