નવજાત બાળકોમાં સેપ્સિસ સામે લડવા ભારત આંતરરાષ્ટ્રીય NeoSep1 ટ્રાયલમાં જોડાયું
#GS-2 #GS-3 #ગવર્નન્સ અને સામાજિક ન્યાય #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #વર્તમાન બનાવો #આરોગ્ય #બાયોટેકનોલોજી #રાષ્ટ્રીય #એન્ટિમાઇક્રોબાયલ રેઝિસ્ટન્સ #NeoSep1 ટ્રાયલ
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- પુડુચેરીમાં આવેલી **જવાહરલાલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએટ મેડિકલ એજ્યુકેશન એન્ડ રિસર્ચ (JIPMER)** એક મહત્વની સિદ્ધિ મેળવી છે. તે **NeoSep1** આંતરરાષ્ટ્રીય ટ્રાયલમાં કોઈ નવજાત શિશુને સામેલ કરનારી ભારતની પ્રથમ હોસ્પિટલ બની છે.
- આ વૈશ્વિક રિસર્ચ ટ્રાયલ નવજાત બાળકોમાં એન્ટિબાયોટિક સામે પ્રતિકાર શક્તિ ધરાવતા સેપ્સિસ ઇન્ફેક્શનની સારવાર માટે સુરક્ષિત દવાઓ શોધવાનું કામ કરે છે.
NeoSep1 ક્લિનિકલ ટ્રાયલ શું છે?
- **NeoSep1** એ એક આંતરરાષ્ટ્રીય રિસર્ચ ટ્રાયલ છે. દવાની અસર ન થતી હોય તેવા ઇન્ફેક્શન સામે લડતી બિન-નફાકારક સંસ્થા **ગ્લોબલ એન્ટિબાયોટિક રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ પાર્ટનરશિપ (GARDP)** આ ટ્રાયલ ચલાવે છે.
- સંશોધકો વર્ષ **2028** ના અંત સુધીમાં એશિયા અને આફ્રિકામાંથી **3,000** નવજાત બાળકોને આ ટ્રાયલમાં જોડવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે.
- ઘાના, કેન્યા અને દક્ષિણ આફ્રિકામાં બાળકો આ અભ્યાસમાં જોડાઈ ચૂક્યા છે, જ્યારે હાલમાં ભારત, વિયેતનામ અને પાકિસ્તાનમાં બાળકોની નોંધણી ચાલી રહી છે.
- આગામી સમયમાં આ ટ્રાયલ મલેશિયા, બાંગ્લાદેશ અને યુગાન્ડામાં પણ શરૂ કરવામાં આવશે.
- આ અભ્યાસનો મુખ્ય હેતુ સેપ્સિસથી પીડાતા બાળકો માટે સૌથી અસરકારક એન્ટિબાયોટિક કોમ્બિનેશન શોધવાનો છે, જેથી ઓછી અને મધ્યમ આવક ધરાવતા દેશો માટે યોગ્ય સારવાર પદ્ધતિ બનાવી શકાય.
- આ ટ્રાયલમાં **PRACTical** નામની એક નવીન પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
- આ પદ્ધતિમાં ડોક્ટર બાળકને રેન્ડમ ગ્રુપમાં મુકતા પહેલા તેના માટે સૌથી યોગ્ય એન્ટિબાયોટિક પસંદ કરી શકે છે, જેથી વાસ્તવિક પરિસ્થિતિમાં દવાઓનો યોગ્ય ઉપયોગ થઈ શકે.
- ભારતીય હોસ્પિટલોમાં બાળકોને થતા સેપ્સિસના જીવાણુઓ ધનિક દેશો કરતા સાવ અલગ છે. તેથી ભારતમાં આ ટ્રાયલ થવી ખૂબ જરૂરી છે.
નિયોનેટલ સેપ્સિસ શું છે?
- નિયોનેટલ સેપ્સિસ એ **90 દિવસ** થી નાની ઉંમરના બાળકોના લોહીમાં થતો એક અત્યંત ગંભીર અને જીવલેણ ચેપ છે.
- નવજાત બાળકોની રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી હોય છે. તેથી ઇન્ફેક્શન આખા શરીરમાં ઝડપથી ફેલાઈ જાય છે, જેનાથી ઓર્ગન ફેલિયર અને મૃત્યુ થઈ શકે છે.
- આ રોગ ન્યુમોનિયા, મગજનો તાવ (મેનિંજાઇટિસ) કે લોહીના ઝેર (સેપ્ટીસીમિયા) ના રૂપમાં દેખાય છે.
- અર્લી-ઓનસેટ સેપ્સિસ બાળકના જન્મના પ્રથમ **72 કલાક** માં થાય છે, જે સામાન્ય રીતે ડિલિવરી સમયે માતા તરફથી બાળકને મળે છે.
- લેટ-ઓનસેટ સેપ્સિસ જન્મના **72 કલાક** થી લઈને **90 દિવસ** દરમિયાન થાય છે, જે હોસ્પિટલના વાતાવરણ કે બહારથી લાગે છે.
- ધનિક દેશોમાં મુખ્યત્વે **Group B Streptococcus (GBS)** અને **E. coli** જેવા બેક્ટેરિયા જવાબદાર હોય છે.
- ભારતમાં મોટાભાગે ગ્રામ-નેગેટિવ બેક્ટેરિયા જવાબદાર છે, જેમ કે **Klebsiella pneumoniae**, **E. coli**, **Acinetobacter**, અને **Pseudomonas aeruginosa**.
- આમાંના મોટાભાગના બેક્ટેરિયા પર સામાન્ય દવાઓની અસર થતી નથી, જેથી સારવાર ખૂબ મુશ્કેલ બની જાય છે.
- માતાને ઇન્ફેક્શન હોવું, અસ્વચ્છ ડિલિવરી અને સમય પહેલા પાણીની કોથળી ફાટી જવી એ આ રોગના મુખ્ય કારણો છે.
- સમય પહેલા જન્મેલા અને ઓછા વજન વાળા બાળકોમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઓછી હોવાથી તેમને આ ચેપ લાગવાનું જોખમ વધુ હોય છે.
- હોસ્પિટલમાં લાંબો સમય રોકાવું અને વેન્ટિલેટર કે નળીઓ મૂકવાથી પણ હોસ્પિટલમાંથી ચેપ લાગવાની શક્યતા વધે છે.
- આ રોગમાં બાળકને તાવ આવવો, શ્વાસ ઝડપથી ચાલવો, બાળક સુસ્ત થઈ જવું, આંચકી આવવી અને દૂધ ન પીવું જેવા લક્ષણો દેખાય છે.
- લક્ષણો સામાન્ય લાગતા હોવા છતાં બાળકની તબિયત ખૂબ ઝડપથી બગડી શકે છે, તેથી તુરંત ડોક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
- ડોક્ટરો બ્લડ ટેસ્ટ માટે સેમ્પલ લીધા પછી તુરંત શક્તિશાળી એન્ટિબાયોટિક શરૂ કરે છે, અને લેબ રિપોર્ટ આવ્યા પછી દવામાં જરૂરી ફેરફાર કરે છે.
ભારતમાં નિયોનેટલ સેપ્સિસનું ભારણ
- દુનિયાભરમાં નવજાત બાળકોના મોત માટે સેપ્સિસ બીજા ક્રમનું સૌથી મોટું કારણ છે, જેનાથી દર વર્ષે **10 લાખ** થી વધુ બાળકો મૃત્યુ પામે છે.
- ભારતમાં નવજાત બાળકોના કુલ મોતમાં **30%-40%** મોત સેપ્સિસથી થાય છે, જે દર વર્ષે આશરે **2 થી 2.5 લાખ** બાળકોના અકાળ મૃત્યુ દર્શાવે છે.
- પશ્ચિમી દેશોથી વિપરીત, ભારતમાં દવાઓની અસર ન થતી હોય તેવા ગ્રામ-નેગેટિવ બેક્ટેરિયાના કારણે બાળકોમાં સેપ્સિસ વધુ જોવા મળે છે.
- સામાન્ય એન્ટિબાયોટિક સામે બેક્ટેરિયા મજબૂત થઈ રહ્યા છે, જેથી સસ્તી દવાઓ કામ કરતી નથી અને મોંઘી દવાઓ વાપરવી પડે છે.
- લોહીના રિપોર્ટ આવવામાં **48 થી 72 કલાક** લાગે છે અને ઘણીવાર સેમ્પલ ઓછું હોવાથી સાચો બેક્ટેરિયા પકડાતો નથી.
- આથી ભારતમાં બાળકોના જીવ બચાવવા માટે **NeoSep1** જેવા ટ્રાયલ દ્વારા આપણી પોતાની પરિસ્થિતિ મુજબની સસ્તી અને અસરકારક દવાઓ શોધવી જરૂરી છે.