ભારતની પ્રથમ હાઇડ્રોજનથી ચાલતી પેસેન્જર ટ્રેન

ભારતની પ્રથમ હાઇડ્રોજનથી ચાલતી પેસેન્જર ટ્રેન

#GS-3 #સાયન્સ અને ટેકનોલોજી #ઉર્જા #પર્યાવરણ #ટકાઉ વિકાસ #અર્થતંત્ર #માળખાકીય સુવિધાઓ #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • વડાપ્રધાન **17 જુલાઈ 2026** ના રોજ હરિયાણાના **જીંદ** ખાતેથી ભારતની પ્રથમ હાઇડ્રોજનથી ચાલતી પેસેન્જર ટ્રેનને લીલી ઝંડી આપશે.

હાઇડ્રોજન ટ્રેન વિશે

  • આ ટ્રેન સંપૂર્ણપણે પ્રદૂષણ મુક્ત એવી **હાઇડ્રોજન-ઇલેક્ટ્રિક મલ્ટિપલ યુનિટ (HEMU)** ટેકનોલોજી પર કામ કરે છે.
  • એન્જિનિયરોએ જૂની **DEMU** ટ્રેનોમાં સુધારો કરીને તેમાં હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલ અને લિથિયમ બેટરી લગાવી છે, જેથી વીજળીના તાર કે ડીઝલની જરૂર નહીં પડે.

નિર્માણ અને હેતુ

  • **ઉત્તર રેલવે** દ્વારા **₹136 કરોડ** ના ખર્ચે આ પાયલોટ પ્રોજેક્ટ તૈયાર કરાયો છે, જેમાં હૈદરાબાદની **મેધા સર્વો ડ્રાઇવ્સ** કંપનીએ સાધનસામગ્રી પૂરી પાડી છે.
  • આ ટ્રેનમાં વપરાતા ખાસ હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલ કેનેડાની **બાલાર્ડ પાવર સિસ્ટમ્સ** કંપની પાસેથી મંગાવવામાં આવ્યા છે.
  • આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય હેતુ વીજળીના તાર વગરના અને ટૂંકા રેલવે રૂટ પર પર્યાવરણને અનુકૂળ એવી ગ્રીન ટ્રેન સેવા શરૂ કરવાનો છે.

કામ કરવાની પદ્ધતિ

  • ટેન્કમાંથી મળતા હાઇડ્રોજન વાયુ અને બહારની હવાના ઓક્સિજન વચ્ચે રાસાયણિક પ્રક્રિયા થઈને વીજળી પેદા થાય છે, જેમાં ફક્ત પાણીની વરાળ અને ગરમી બહાર નીકળે છે.
  • જ્યારે ટ્રેન ચાલુ થાય કે સ્પીડ પકડે ત્યારે **લિથિયમ ફેરો ફોસ્ફેટ (LFP)** બેટરી આપોઆપ વધારાની વીજળી પૂરી પાડે છે.
  • ટ્રેન ધીમી પડે કે બ્રેક વાગે ત્યારે ફ્યુઅલ સેલની વધારાની વીજળીથી આ **LFP** બેટરી ફરી ચાર્જ થઈ જાય છે, જેથી તે હંમેશા **80%** જેટલી ચાર્જ રહે છે.

મુખ્ય સંચાલન અને તકનીકી વિશેષતાઓ

  • આ દુનિયાની સૌથી લાંબી હાઇડ્રોજન ટ્રેનોમાંની એક છે, જેમાં 8 પેસેન્જર કોચ અને 2 પાવર કાર છે જે **2400 kW (3200 hp)** પાવર આપે છે.
  • આ ટ્રેન હરિયાણાના **89 કિમી લાંબા જીંદ-સોનીપત રૂટ** પર દોડશે અને એક ફેરામાં **682 મુસાફરો** મુસાફરી કરી શકશે.
  • ટ્રેન દરરોજ **75 કિમી/કલાક** ની ઝડપે બે ફેરા મારશે અને દિવસ દરમિયાન આશરે **300 કિલો** હાઇડ્રોજન વાપરશે.
  • ટ્રેનની દરેક પાવર કારમાં **200 થી 500 બાર** ના દબાણે **440 કિલો** હાઇડ્રોજન સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા છે.
  • રેલવેએ આ ટ્રેનમાં ઇંધણ ભરવા માટે જીંદ ખાતે **3,000 કિલો ક્ષમતા** નુ ખાસ હાઇડ્રોજન ફિલિંગ સ્ટેશન બનાવ્યું છે.
  • આ સ્ટેશન પર ગેસને **-15 ડિગ્રી સેલ્સિયસ** સુધી ઠંડો કરવા માટે ચિલર પ્લાન્ટ મુકાયો છે, જેથી ઝડપથી અને સુરક્ષિત રીતે ઇંધણ ભરી શકાય.