લડાખની પ્યુગા ખીણમાં ભારતના પ્રથમ જીઓથર્મલ કૂવાઓનું ઉદ્ઘાટન

#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #ઉર્જા #પર્યાવરણ #ટકેઉ વિકાસ #ભૂગોળ #રાષ્ટ્રીય

શા માટે ચર્ચામાં છે?

લડાખના ઉપરાજ્યપાલે પૂર્વ લડાખની પ્યુગા ખીણમાં ભારતના સૌથી પહેલા અને સૌથી ઊંડા બે જીઓથર્મલ કૂવાઓનું ઉદ્ઘાટન કર્યું છે.
**ONGC એનર્જી સેન્ટર** દ્વારા તૈયાર કરાયેલા **1,000 મીટર** ઊંડા આ કૂવા ભારતના પહેલા **1 MW** ના જીઓથર્મલ પાવર પ્લાન્ટને વરાળ પૂરી પાડશે.

પ્યુગા ખીણનો આ પ્રોજેક્ટ જીઓથર્મલ ક્ષેત્રે ભારતનું મોટું કદમ છે. આ ટેકનોલોજી પૃથ્વીની અંદરની કુદરતી ગરમીનો ઉપયોગ કરીને સતત ચોવીસે કલાક વીજળી આપે છે.
આ પ્લાન્ટ પૂર્વ લડાખની **પ્યુગા ખીણ** માં **14,000 ફૂટ** કરતા પણ વધુ ઊંચાઈ પર આવેલો છે.

ઇન્ડિયન ટેકટોનિક પ્લેટ અને યુરેશિયન પ્લેટ વચ્ચે સતત થતી ટક્કરના કારણે સિંધુ સૂચર ઝોન પાસે પૃથ્વીના પેટાળમાં ઊંડી તિરાડો અને ગરમી પેદા થાય છે.
આ ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય હલચલને કારણે પૃથ્વીના ઊંડાણમાં રહેલી ભારે ગરમી ઉપરની સપાટી નજીક આવી જાય છે.
પીગળેલી બરફ અને ગ્લેશિયરનું પાણી જમીનની અંદરની તિરાડોમાં જાય છે, જ્યાં ગરમ ખડકોના સંપર્કમાં આવતા જ તે ઉકળી ઊઠે છે.
દબાણ વધતા આ ગરમ પાણી અને વરાળ ઉપર તરફ આવે છે. તે કાં તો અંદરના સંગ્રહસ્થાનોમાં ભરાઈ રહે છે અથવા કુદરતી ગરમ પાણીના કુંડ અને ગંધકના ફુવારા બનીને બહાર નીકળે છે.

એન્જિનિયરોએ સફળતાપૂર્વક **1,000 મીટર** ની ઊંડાઈ સુધી બે જીઓથર્મલ કૂવાઓનું ડ્રિલિંગ પૂરું કર્યું છે.
માત્ર **400 મીટર** ની ઊંડાઈએ **135°C** તાપમાન નોંધાયું છે, જ્યારે સૌથી ઊંડા ભાગમાં તાપમાન **200°C થી 240°C** સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે.
અતિશય ઊંચાઈ અને વિષમ આબોહવામાં આટલું ઊંડું ડ્રિલિંગ કરીને ભારતે જીઓથર્મલ ક્ષેત્રે પોતાની તકનીકી ક્ષમતા સાબિત કરી છે.
આ કૂવામાંથી નીકળતી વરાળ ભારતના પ્રથમ **1 MWe** પાયલટ પ્લાન્ટને ચલાવશે, જેનાથી ભવિષ્યમાં મોટા કોમર્શિયલ પાવર ગ્રીડ ઊભા કરી શકાશે.

આ પ્લાન્ટ **24×7** સતત વીજળી આપશે, જેનાથી ડીઝલ પરની નિર્ભરતા ઘટશે અને લડાખના દૂરના વિસ્તારોમાં ઉર્જા સુરક્ષા મજબૂત બનશે.
પ્રદૂષણ ફેલાવતા ડીઝલ જનરેટરને સ્થાને સ્વચ્છ ઉર્જાનો ઉપયોગ કરવાથી ભારતનું **Net Zero** લક્ષ્ય પ્રાપ્ત થશે અને હિમાલયનું સંવેદનશીલ પર્યાવરણ પણ સચવાશે.