ભારતમાં પ્રથમ ડેન્ગ્યુ રસી Qdenga ને મળી મંજૂરી
#GS-2 #ગવર્નન્સ અને સામાજિક ન્યાય #આરોગ્ય #GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #બાયોટેકનોલોજી #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય #ડેન્ગ્યુ વેક્સિન #સીડીએસસીઓ
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- **સેન્ટ્રલ ડ્રગ્સ સ્ટાન્ડર્ડ કંટ્રોલ ઓર્ગેનાઇઝેશન (CDSCO)** દ્વારા **Qdenga** રસીને ભારતમાં વેચાણ માટે લીલી ઝંડી આપાઈ છે, જે દેશની પ્રથમ ડેન્ગ્યુ રસી છે.
- ભારતમાં ડેન્ગ્યુના કેસો ખુબ વધારે નોંધાય છે, તેવા સમયે આ મંજૂરી આરોગ્ય ક્ષેત્રે મોટો સુધારો લાવશે.
- છેલ્લા **20 વર્ષમાં** ભારતમાં ડેન્ગ્યુના નોંધાયેલા કેસોમાં લગભગ **11 ગણો** મોટો વધારો થયો છે.
પડકારો
- શહેરોનો ઝડપી વિકાસ અને વધતી વસ્તીના કારણે મચ્છરોને પ્રજનન માટે નવી જગ્યાઓ મળી રહી છે.
- હવામાનમાં ફેરફારો થવાથી મચ્છરો લાંબો સમય જીવે છે અને નવા વિસ્તારોમાં રોગ ફેલાવે છે.
- ડેન્ગ્યુ વાયરસના **4 અલગ-અલગ પ્રકાર (સેરોટાઇપ)** હોવાથી દર્દીને ચારેય પ્રકાર સામે એકસાથે રક્ષણ આપવું અઘરું કામ છે.
- જૂની ડેન્ગ્યુ રસી આપતા પહેલાં લોહીનો ટેસ્ટ કરવો પડતો હતો, જેના કારણે મોટો સમુદાય રસીથી વંચિત રહી જતો હતો.
Qdenga રસીની મુખ્ય વિશેષતાઓ
- **Qdenga** (જેનું બીજું નામ **TAK-003** છે) એ જર્મનીની **Takeda GmbH** કંપની દ્વારા બનાવવામાં આવેલી 'લાઇવ-એટેન્યુએટેડ' રસી છે.
- આ રસી **ડેન્ગ્યુ વાયરસ ટાઇપ-2** ના મુખ્ય માળખાનો ઉપયોગ કરીને બનાવાઈ છે, જે **DENV-1, DENV-2, DENV-3 અને DENV-4** ચારેય પ્રકાર સામે રક્ષણ આપે છે.
- ભારતમાં આ રસીનું વેચાણ અને વિતરણ **M/s Takeda Biopharmaceuticals India Pvt. Ltd.** કંપની દ્વારા કરવામાં આવશે.
- **4 થી 60 વર્ષ** ની ઉંમરના કોઈપણ વ્યક્તિ આ રસી મૂકાવી શકે છે, પછી ભલે તેમને ભૂતકાળમાં ડેન્ગ્યુ થયો હોય કે ન થયો હોય.
- આ રસી મૂકાવતા પહેલાં લોહીનો કોઈ ટેસ્ટ કરાવવાની જરૂર નથી, જેથી લોકોને રસી આપવી ખૂબ સરળ બનશે.
- દર્દીને **0.5 મિલી** ના **બે ડોઝ** ચામડીની નીચે મૂકવામાં આવશે, જેમાં પહેલા અને બીજા ડોઝ વચ્ચે **3 મહિના** નો સમયગાળો રહેશે.
- **વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO)** ની માન્યતા ધરાવતી આ રસીને યુકે અને યુરોપિયન યુનિયન સહિત **40 થી વધુ દેશોમાં** મંજૂરી મળી ચૂકી છે.
- વિશ્વભરમાં આ રસીના **2.4 કરોડથી 3.2 કરોડ ડોઝ** દર્દીઓને અપાઈ ચૂક્યા છે.
- ભારતમાં યોજાયેલા **ત્રીજા તબક્કાના પ્રયોગો (Phase III trials)** માં આ રસી ભારતીય લોકો માટે સંપૂર્ણ સલામત અને અસરકારક સાબિત થઈ છે.
ડેન્ગ્યુ રોગ વિશે માહિતી
- ડેન્ગ્યુ એ મચ્છર કરડવાથી થતો તાવ છે, જે **ફ્લેવીવાયરસ (Flavivirus)** પ્રજાતિના વાયરસથી થાય છે.
- આ રોગ મુખ્યત્વે માદા **Aedes aegypti** મચ્છર કરડવાથી ફેલાય છે.
- આ જ મચ્છર **ચિકનગુનિયા**, **પીળો તાવ (યલો ફીવર)** અને **ઝીકા** જેવા અન્ય ગંભીર રોગો પણ ફેલાવે છે.
- દર્દીને અચાનક સખત તાવ આવવો, માથું દુખવું, આંખોની પાછળ દુખાવો થવો અને સ્નાયુઓ તથા સાંધામાં અસહ્ય દુખાવો થવો એ આના મુખ્ય લક્ષણો છે.
- **વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO)** ના મતે દુનિયામાં દર વર્ષે આશરે **39 કરોડ** લોકોને ડેન્ગ્યુનો ચેપ લાગે છે, જેમાંથી **9.6 કરોડ** લોકોમાં લક્ષણો દેખાય છે.
સેન્ટ્રલ ડ્રગ્સ સ્ટાન્ડર્ડ કંટ્રોલ ઓર્ગેનાઇઝેશન
- **CDSCO** એ ભારત સરકારના **આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય** હેઠળ દવાઓ અને તબીબી ઉપકરણોનું નિયંત્રણ કરતી મુખ્ય સંસ્થા છે.
- **નવી દિલ્હી** માં મુખ્ય મથક ધરાવતી આ સંસ્થા **ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ હેલ્થ સર્વિસીસ** ના નેજા હેઠળ કામ કરે છે.
- તેને **ડ્રગ્સ એન્ડ કોસ્મેટિક્સ એક્ટ, 1940** અને **ડ્રગ્સ રૂલ્સ, 1945** હેઠળ કાનૂની સત્તાઓ મળેલી છે.
- દેશમાં નવી દવા કે રસી વેચતા પહેલા તેની ગુણવત્તા, સલામતી અને અસરોની વૈજ્ઞાનિક તપાસ કરવાની જવાબદારી આ સંસ્થાની છે.
- તે ક્લિનિકલ ટ્રાયલ પર નજર રાખે છે, વિદેશી દવાઓની આયાતના લાયસન્સ આપે છે અને નકલી દવાઓ અટકાવવા રાજ્યના અધિકારીઓ સાથે મળીને કામ કરે છે.