2022-23 ના નવા આધાર વર્ષ સાથે કોર ઇન્ડસ્ટ્રીઝ ઇન્ડેક્સ જાહેર થયો
#GS-3 #અર્થતંત્ર #માળખાકીય સુવિધાઓ (ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર) #સરકારી નીતિઓ અને હસ્તક્ષેપ #ઔદ્યોગિક નીતિ #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય હેઠળના આર્થિક સલાહકાર કાર્યાલય (OEA) દ્વારા આધાર વર્ષ 2022-23 સાથે કોર ઇન્ડસ્ટ્રીઝનો ઇન્ડેક્સ (ICI) જાહેર કરવામાં આવ્યો છે.
- આ નવી શ્રેણી જૂના 2011-12 ના આધાર વર્ષની જગ્યા લેશે. તેને એપ્રિલ 2023 થી લાગુ કરવામાં આવી છે, જેથી જૂના ડેટા સાથે તેની સરખામણી કરી શકાય.
કોર ઇન્ડસ્ટ્રીઝનો ઇન્ડેક્સ (ICI) શું છે?
- કોર ઇન્ડસ્ટ્રીઝનો ઇન્ડેક્સ (ICI) એ દર મહિને બહાર પડતો એક મહત્ત્વનો આર્થિક આંકડો છે. તે ભારતના પાયાના ઉદ્યોગોનું ઉત્પાદન કેટલું વધ્યું કે ઘટ્યું તે દર્શાવે છે.
- સરકાર દર મહિનાના અંત પછી સામાન્ય રીતે આગામી મહિનાની 20મી તારીખે આ કામચલાઉ ડેટા જાહેર કરે છે.
- આ પાયાના ઉદ્યોગો આખા દેશના ઉત્પાદન ક્ષેત્ર માટે આધાર સમાન છે. ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન ઇન્ડેક્સ (IIP) માં આ ઉદ્યોગોનો હિસ્સો હવે 32.88% છે, જે જૂની 2011-12 ની શ્રેણીમાં 40.27% હતો.
નવી ICI શ્રેણી (2022-23) માં મુખ્ય પદ્ધતિસરના ફેરફારો
- નવા ફેરફાર મુજબ હવે મુખ્ય ઉદ્યોગોની સંખ્યા આઠથી વધારીને નવ કરવામાં આવી છે. દેશના વિકાસમાં મહત્વની ભૂમિકા હોવાથી તેમાં કાચું લોખંડ (આયર્ન ઓર) ઉમેરાયું છે.
- હવે આ ઇન્ડેક્સમાં કોલસો, કાચું તેલ (ક્રૂડ ઓઇલ), કુદરતી ગેસ, રિફાઇનરી પ્રોડક્ટ્સ, ખાતર, સ્ટીલ, સિમેન્ટ, વીજળી અને કાચું લોખંડ એમ કુલ નવ ક્ષેત્રો શામેલ છે.
- સ્ટીલ ક્ષેત્રના આંકડા ગણવા માટે હવે નેટ ડેટાને બદલે ગ્રોસ પ્રોડક્શન ડેટા નો ઉપયોગ થશે, જેથી તે IIP ના નવા માળખા સાથે સુસંગત રહે.
- એક જ ઉત્પાદન બે વાર ન ગણાઈ જાય તે માટે હવે માત્ર કાચો કોલસો જ ધ્યાનમાં લેવાશે, જ્યારે પ્રોસેસ કરેલો કોલસો બાકી રાખવામાં આવ્યો છે.
- નવા આધાર વર્ષ મુજબ અલગ-અલગ ક્ષેત્રોનું વજન બદલાયું છે. જેમાં સૌથી વધુ વજન વીજળી (30.93%) નું છે. ત્યારબાદ રિફાઇનરી પ્રોડક્ટ્સ (22.57%), સ્ટીલ (17.58%), કાચું તેલ (7.43%), કોલસો (5.59%), કાચું લોખંડ (4.90%), સિમેન્ટ (4.41%), કુદરતી ગેસ (3.84%) અને ખાતર (2.73%) આવે છે.
- જૂના અને નવા ડેટા સરખાવી શકાય તે માટે સરકારે લિંકિંગ ફેક્ટરની ગણતરી કરી છે.
- આ સમગ્ર કોર ઇન્ડસ્ટ્રીઝ ઇન્ડેક્સ માટે 1.47 નું લિંકિંગ ફેક્ટર નક્કી કરાયું છે.
- જૂન 2026 માં આ ઇન્ડેક્સમાં 5.0% નો વાર્ષિક વૃદ્ધિદર નોંધાયો છે, જે મે 2026 ના 3.2% કરતા સારો સુધારો દર્શાવે છે.
- તાજેતરમાં કાચું લોખંડ (43.9%), વીજળી (9.8%), સિમેન્ટ (9.8%), સ્ટીલ (4.6%) અને કોલસો (1.4%) ક્ષેત્રે પોઝિટિવ વૃદ્ધિ થઈ છે. જ્યારે કુદરતી ગેસ, કાચું તેલ, રિફાઇનરી પ્રોડક્ટ્સ અને ખાતર ક્ષેત્રે ઘટાડો નોંધાયો છે.
- છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં મુખ્યત્વે કાચું લોખંડ અને વીજળી ક્ષેત્રના સારા દેખાવને કારણે આ એકંદર વૃદ્ધિ શક્ય બની છે.
- એપ્રિલ થી જૂન 2026 ના સમયગાળા દરમિયાન કુલ ગ્રોથ 3.6% રહ્યો છે, જે ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળાના 1.0% ની સરખામણીએ ઘણો સારો છે.
ICI અને IIP વચ્ચેનો તફાવત
- કોર ઇન્ડસ્ટ્રીઝનો ઇન્ડેક્સ (ICI) માત્ર દેશના નવ મુખ્ય પાયાના ઉદ્યોગો પર ધ્યાન આપે છે, જ્યારે ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન ઇન્ડેક્સ (IIP) સમગ્ર ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રમાં થતા ફેરફારો માપે છે.
- ICI ના આંકડા વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય નું ઓફિસ ઓફ ઇકોનોમિક એડવાઇઝર (OEA) તૈયાર કરે છે, જ્યારે IIP ના આંકડા MoSPI હેઠળનું રાષ્ટ્રીય આંકડાકીય કાર્યાલય (NSO) જાહેર કરે છે.
- વ્યાપની દ્રષ્ટિએ જુઓ તો ICI ફક્ત 9 કોર ઇન્ડસ્ટ્રીઝ આવરી લે છે, જ્યારે IIP મેન્યુફેક્ચરિંગ, માઇનિંગ અને પાવર જેવા ત્રણ મોટા વિભાગો હેઠળ સેંકડો વસ્તુઓ આવરી લે છે.
- ICI એ IIP નો જ એક અગત્યનો ભાગ છે, જે દેશની ઔદ્યોગિક ગતિવિધિઓની વહેલી માહિતી આપે છે.
- સરકાર પાયાના ઉદ્યોગોની સમસ્યાઓ ઓળખવા માટે ICI નો ઉપયોગ કરે છે, જ્યારે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) નાણાકીય નીતિઓ ઘડવા માટે IIP ડેટાનો ઉપયોગ કરે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)
- કોર ઇન્ડસ્ટ્રીઝનો ઇન્ડેક્સ (ICI) એ દર મહિને જાહેર થતો રિપોર્ટ છે, જે 32.88% IIP હિસ્સો ધરાવતા નવ મુખ્ય ઉદ્યોગોના ઉત્પાદનની સ્થિતિ દર્શાવે છે.
- નવા 2022-23 ની શ્રેણીમાં કાચું લોખંડ ઉમેરવું, સ્ટીલ માટે ગ્રોસ ડેટા વાપરવો, નવું વજન નક્કી કરવું અને 1.47 નું લિંકિંગ ફેક્ટર લાવવું એ મુખ્ય ફેરફારો છે.
- આ ઇન્ડેક્સ એટલા માટે જરૂરી છે કારણ કે તે અર્થતંત્રની દિશા અગાઉથી દર્શાવે છે અને દેશના માળખાકીય ક્ષેત્રની સાચી પરિસ્થિતિ સમજવામાં મદદ કરે છે.
- ICI ફક્ત 9 મુખ્ય પાયાના ઉદ્યોગો ના ઉત્પાદનને માપે છે, જ્યારે ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન ઇન્ડેક્સ (IIP) આખા દેશના ઉત્પાદન અને ખનન ક્ષેત્રની વ્યાપક માહિતી આપે છે.
- સમય સાથે દેશના ઉદ્યોગોનું સ્વરૂપ બદલાય છે, તેથી તાજેતરની ઉત્પાદન પદ્ધતિ અને સાચા આંકડા મેળવવા માટે આધાર વર્ષ બદલવું જરૂરી બને છે.