2022-23 ના નવા આધાર વર્ષ સાથે કોર ઇન્ડસ્ટ્રીઝ ઇન્ડેક્સ જાહેર થયો
#GS-3 #અર્થતંત્ર #માળખાકીય સુવિધાઓ (ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર) #સરકારી નીતિઓ અને હસ્તક્ષેપ #ઔદ્યોગિક નીતિ #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય હેઠળના **આર્થિક સલાહકાર કાર્યાલય (OEA)** દ્વારા આધાર વર્ષ **2022-23** સાથે **કોર ઇન્ડસ્ટ્રીઝનો ઇન્ડેક્સ (ICI)** જાહેર કરવામાં આવ્યો છે.
- આ નવી શ્રેણી જૂના **2011-12** ના આધાર વર્ષની જગ્યા લેશે. તેને **એપ્રિલ 2023** થી લાગુ કરવામાં આવી છે, જેથી જૂના ડેટા સાથે તેની સરખામણી કરી શકાય.
કોર ઇન્ડસ્ટ્રીઝનો ઇન્ડેક્સ (ICI) શું છે?
- **કોર ઇન્ડસ્ટ્રીઝનો ઇન્ડેક્સ (ICI)** એ દર મહિને બહાર પડતો એક મહત્ત્વનો આર્થિક આંકડો છે. તે ભારતના પાયાના ઉદ્યોગોનું ઉત્પાદન કેટલું વધ્યું કે ઘટ્યું તે દર્શાવે છે.
- સરકાર દર મહિનાના અંત પછી સામાન્ય રીતે આગામી મહિનાની **20મી તારીખે** આ કામચલાઉ ડેટા જાહેર કરે છે.
- આ પાયાના ઉદ્યોગો આખા દેશના ઉત્પાદન ક્ષેત્ર માટે આધાર સમાન છે. **ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન ઇન્ડેક્સ (IIP)** માં આ ઉદ્યોગોનો હિસ્સો હવે **32.88%** છે, જે જૂની **2011-12** ની શ્રેણીમાં **40.27%** હતો.
નવી ICI શ્રેણી (2022-23) માં મુખ્ય પદ્ધતિસરના ફેરફારો
- નવા ફેરફાર મુજબ હવે મુખ્ય ઉદ્યોગોની સંખ્યા આઠથી વધારીને નવ કરવામાં આવી છે. દેશના વિકાસમાં મહત્વની ભૂમિકા હોવાથી તેમાં **કાચું લોખંડ (આયર્ન ઓર)** ઉમેરાયું છે.
- હવે આ ઇન્ડેક્સમાં **કોલસો**, **કાચું તેલ (ક્રૂડ ઓઇલ)**, **કુદરતી ગેસ**, **રિફાઇનરી પ્રોડક્ટ્સ**, **ખાતર**, **સ્ટીલ**, **સિમેન્ટ**, **વીજળી** અને **કાચું લોખંડ** એમ કુલ નવ ક્ષેત્રો શામેલ છે.
- સ્ટીલ ક્ષેત્રના આંકડા ગણવા માટે હવે નેટ ડેટાને બદલે **ગ્રોસ પ્રોડક્શન ડેટા** નો ઉપયોગ થશે, જેથી તે **IIP** ના નવા માળખા સાથે સુસંગત રહે.
- એક જ ઉત્પાદન બે વાર ન ગણાઈ જાય તે માટે હવે માત્ર **કાચો કોલસો** જ ધ્યાનમાં લેવાશે, જ્યારે પ્રોસેસ કરેલો કોલસો બાકી રાખવામાં આવ્યો છે.
- નવા આધાર વર્ષ મુજબ અલગ-અલગ ક્ષેત્રોનું વજન બદલાયું છે. જેમાં સૌથી વધુ વજન **વીજળી (30.93%)** નું છે. ત્યારબાદ **રિફાઇનરી પ્રોડક્ટ્સ (22.57%)**, **સ્ટીલ (17.58%)**, **કાચું તેલ (7.43%)**, **કોલસો (5.59%)**, **કાચું લોખંડ (4.90%)**, **સિમેન્ટ (4.41%)**, **કુદરતી ગેસ (3.84%)** અને **ખાતર (2.73%)** આવે છે.
- જૂના અને નવા ડેટા સરખાવી શકાય તે માટે સરકારે લિંકિંગ ફેક્ટરની ગણતરી કરી છે.
- આ સમગ્ર કોર ઇન્ડસ્ટ્રીઝ ઇન્ડેક્સ માટે **1.47** નું લિંકિંગ ફેક્ટર નક્કી કરાયું છે.
- **જૂન 2026** માં આ ઇન્ડેક્સમાં **5.0%** નો વાર્ષિક વૃદ્ધિદર નોંધાયો છે, જે **મે 2026** ના **3.2%** કરતા સારો સુધારો દર્શાવે છે.
- તાજેતરમાં **કાચું લોખંડ (43.9%)**, **વીજળી (9.8%)**, **સિમેન્ટ (9.8%)**, **સ્ટીલ (4.6%)** અને **કોલસો (1.4%)** ક્ષેત્રે પોઝિટિવ વૃદ્ધિ થઈ છે. જ્યારે **કુદરતી ગેસ**, **કાચું તેલ**, **રિફાઇનરી પ્રોડક્ટ્સ** અને **ખાતર** ક્ષેત્રે ઘટાડો નોંધાયો છે.
- છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં મુખ્યત્વે **કાચું લોખંડ** અને **વીજળી** ક્ષેત્રના સારા દેખાવને કારણે આ એકંદર વૃદ્ધિ શક્ય બની છે.
- **એપ્રિલ થી જૂન 2026** ના સમયગાળા દરમિયાન કુલ ગ્રોથ **3.6%** રહ્યો છે, જે ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળાના **1.0%** ની સરખામણીએ ઘણો સારો છે.
ICI અને IIP વચ્ચેનો તફાવત
- **કોર ઇન્ડસ્ટ્રીઝનો ઇન્ડેક્સ (ICI)** માત્ર દેશના નવ મુખ્ય પાયાના ઉદ્યોગો પર ધ્યાન આપે છે, જ્યારે **ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન ઇન્ડેક્સ (IIP)** સમગ્ર ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રમાં થતા ફેરફારો માપે છે.
- ICI ના આંકડા **વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય** નું **ઓફિસ ઓફ ઇકોનોમિક એડવાઇઝર (OEA)** તૈયાર કરે છે, જ્યારે IIP ના આંકડા **MoSPI** હેઠળનું **રાષ્ટ્રીય આંકડાકીય કાર્યાલય (NSO)** જાહેર કરે છે.
- વ્યાપની દ્રષ્ટિએ જુઓ તો ICI ફક્ત **9 કોર ઇન્ડસ્ટ્રીઝ** આવરી લે છે, જ્યારે IIP મેન્યુફેક્ચરિંગ, માઇનિંગ અને પાવર જેવા ત્રણ મોટા વિભાગો હેઠળ સેંકડો વસ્તુઓ આવરી લે છે.
- ICI એ IIP નો જ એક અગત્યનો ભાગ છે, જે દેશની ઔદ્યોગિક ગતિવિધિઓની વહેલી માહિતી આપે છે.
- સરકાર પાયાના ઉદ્યોગોની સમસ્યાઓ ઓળખવા માટે ICI નો ઉપયોગ કરે છે, જ્યારે **રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI)** નાણાકીય નીતિઓ ઘડવા માટે IIP ડેટાનો ઉપયોગ કરે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)
- **કોર ઇન્ડસ્ટ્રીઝનો ઇન્ડેક્સ (ICI)** એ દર મહિને જાહેર થતો રિપોર્ટ છે, જે **32.88%** IIP હિસ્સો ધરાવતા નવ મુખ્ય ઉદ્યોગોના ઉત્પાદનની સ્થિતિ દર્શાવે છે.
- નવા **2022-23** ની શ્રેણીમાં **કાચું લોખંડ** ઉમેરવું, સ્ટીલ માટે ગ્રોસ ડેટા વાપરવો, નવું વજન નક્કી કરવું અને **1.47** નું લિંકિંગ ફેક્ટર લાવવું એ મુખ્ય ફેરફારો છે.
- આ ઇન્ડેક્સ એટલા માટે જરૂરી છે કારણ કે તે અર્થતંત્રની દિશા અગાઉથી દર્શાવે છે અને દેશના માળખાકીય ક્ષેત્રની સાચી પરિસ્થિતિ સમજવામાં મદદ કરે છે.
- ICI ફક્ત **9 મુખ્ય પાયાના ઉદ્યોગો** ના ઉત્પાદનને માપે છે, જ્યારે **ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન ઇન્ડેક્સ (IIP)** આખા દેશના ઉત્પાદન અને ખનન ક્ષેત્રની વ્યાપક માહિતી આપે છે.
- સમય સાથે દેશના ઉદ્યોગોનું સ્વરૂપ બદલાય છે, તેથી તાજેતરની ઉત્પાદન પદ્ધતિ અને સાચા આંકડા મેળવવા માટે આધાર વર્ષ બદલવું જરૂરી બને છે.