સરકારે પેરાક્વોટ ડિક્લોરાઇડ જંતુનાશક પર પ્રતિબંધ મૂકવાની જાહેરાત કરી

#GS-2 #GS-3 #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #આરોગ્ય #અર્થતંત્ર #કૃષિ #પર્યાવરણ #પ્રદૂષણ #રાષ્ટ્રીય

શા માટે ચર્ચામાં છે?

કેન્દ્ર સરકારે **પેરાક્વોટ ડિક્લોરાઇડ** પર દેશભરમાં સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવા માટે એક ડ્રાફ્ટ નોટિફિકેશન બહાર પાડ્યું છે.
આ પ્રસ્તાવિત નિયંત્રણ હેઠળ આ કેમિકલની આયાત, ઉત્પાદન, વેચાણ, પરિવહન અને વાપરવા પર રોક લગાવવામાં આવશે.
સરકારે **જંતુનાશક કાયદો, 1968ની કલમ 27** હેઠળ આ નિર્ણય લીધો છે, કારણ કે તેના ઉપયોગથી માણસો અને પશુઓ માટે ગંભીર જોખમ ઊભું થાય છે.

**પેરાક્વોટ ડિક્લોરાઇડ** એ બિન-જરૂરી ઘાસ અને નીંદણને ઝડપથી દૂર કરતું એક અત્યંત ઝેરી જંતુનાશક છે.
ખેડૂતો ચા, કપાસ, કોફી, રબર, ડાંગર, ઘઉં, મકાઈ, બટાકા, દ્રાક્ષ અને સફરજન જેવા પાકમાં લણણી પહેલાં નીંદણ સાફ કરવા આનો બહોળો ઉપયોગ કરે છે.

સરકાર દ્વારા નિમાયેલી **એક્સપર્ટ કમિટી અને રજીસ્ટ્રેશન કમિટી**એ નોંધ્યું છે કે આ રસાયણથી ઝેર ચડવાના અને મૃત્યુ થવાના અનેક કિસ્સાઓ બન્યા છે.
તબીબી નિષ્ણાતો જણાવે છે કે **પેરાક્વોટ ડિક્લોરાઇડ**ના ઝેરની અસર નાબૂદ કરવા માટે કોઈ ચોક્કસ દવા કે **એન્ટિડોટ** ઉપલબ્ધ નથી.
દુનિયાના **70 થી વધુ દેશો** આ ખતરનાક દવા પર પહેલાથી જ પ્રતિબંધ મૂકી ચૂક્યા છે અથવા તેના પર કડક નિયંત્રણો લગાવ્યા છે.
આ દવા ગળી જવાથી, શ્વાસમાં જવાથી કે ચામડીના સંપર્કમાં આવવાથી ગંભીર અસર થાય છે.
તેનાથી ફેફસાં અને કિડની ખરાબ થવા, લીવર નિષ્ફળ જવું, હૃદયની બીમારી, **પાર્કિન્સન્સ રોગ** અને ઘણી વાર માણસનું મોત પણ થઈ શકે છે.

ખેતરોમાં કામ કરતા મજૂરો પર થતી આડઅસર, આત્મહત્યાના કિસ્સા અને અકસ્માતે ઝેર ચડવાની ઘટનાઓ વધતા આ નિર્ણય લેવાયો છે.
જે પાક માટે મંજૂરી ન મળી હોય તેવા પાકમાં પણ ખેડૂતો આ દવાનો ખોટી રીતે ઉપયોગ કરતા હતા.
**તેલંગાણા**, **આંધ્રપ્રદેશ**, **ઓડિશા** અને **કેરળ** જેવા રાજ્યોએ કેન્દ્ર સરકાર પાસે આ દવાની લે-વેચ પર કડક નિયંત્રણો લાવવા વિનંતી કરી હતી.

આ પ્રતિબંધથી ખેડૂતોએ નીંદણ દૂર કરવા માટે સુરક્ષિત વિકલ્પો શોધવા પડશે, જેથી શરૂઆતમાં ખેતીનો ખર્ચ થોડો વધી શકે છે.
બીજી તરફ, આ નિર્ણયથી ખેતમજૂરોનું સ્વાસ્થ્ય સચવાશે અને ખાવા-પીવાની ચીજોમાં ઝેરી તત્વો ભળતા અટકશે.

આ હાનીકારક દવા પર પ્રતિબંધ મૂકીને ભારતે જંતુનાશકોના નિયંત્રણ અને કૃષિ સુરક્ષામાં વૈશ્વિક ધોરણો અપનાવ્યા છે.
આ પગલું લોકોના આરોગ્યનું રક્ષણ કરવા અને દેશમાં ટકઉ ખેતીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે.