ગ્લોબલ માઇનિંગ એન્ડ મેટલ્સ વોટર ડેટાસેટ અહેવાલ
#GS-3 #પર્યાવરણ #શાશ્વત વિકાસ #અર્થતંત્ર #માળખાકીય સુવિધાઓ #જળ સંસાધનો #ખનન ક્ષેત્ર #ક્રિટિકલ મિનરલ્સ
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- તાજેતરમાં **ઇન્ટરનેશનલ કાઉન્સિલ ઓન માઇનિંગ એન્ડ મેટલ્સ (ICMM)** દ્વારા **ગ્લોબલ માઇનિંગ એન્ડ મેટલ્સ વોટર ડેટાસેટ** બહાર પાડવામાં આવ્યો છે.
- આ અહેવાલ દર્શાવે છે કે વિશ્વભરના લગભગ બે-તૃતીયાંશ ખનન અને ધાતુ પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટ્સ પાણીના ગંભીર ભૌતિક જોખમનો સામનો કરી રહ્યા છે.
અહેવાલ વિશે
- આ ડેટાસેટ વિશ્વભરમાં ખનન ક્ષેત્ર સામે ઉભા થયેલા જળ સંકટ અને જોખમોનું પ્રથમ વ્યાપક વિશ્લેષણ પૂરું પાડે છે.
- **ICMM** એ સંશોધન ભાગીદારો સાથે મળીને **148 દેશો/પ્રદેશોમાં** પથરાયેલા **12,000 ખનન અને ધાતુ એકમોના** સ્થાનિક ડેટાને જળ જોખમ નકશા સાથે સરખાવીને આ રિપોર્ટ તૈયાર કર્યો છે.
રિપોર્ટના મુખ્ય તારણો
- વિશ્વના લગભગ **38%** પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટ્સ એવા નદી બેસિનમાં આવેલા છે જ્યાં પાણીની તંગી અથવા સુકા હવાનો સામનો કરવો પડે છે.
- જળ સંકટ ધરાવતા આ પ્લાન્ટ્સમાંથી **70%** થી વધુ એકમો પાણીના ભારે વપરાશનો સામનો કરે છે, જે વિશ્વના કુલ એકમોના **27%** જેટલા થાય છે.
- દુનિયાના **27%** ખનન સ્થળો ગંભીર દુષ્કાળના જોખમ હેઠળ છે. આ પ્રમાણ આફ્રિકા અને મધ્ય પૂર્વમાં **81%** સુધી પહોંચે છે, જ્યારે **ઝામ્બિયા, ઘાના અને ઉઝબેકિસ્તાનમાં** **100%** અને **દક્ષિણ આફ્રિકામાં** **96%** છે.
- પૂરનું જોખમ સામાન્ય રીતે **14%** સ્થળો પર છે, પરંતુ ચોક્કસ ક્ષેત્રો જેમ કે **સ્ટીલ ઉત્પાદન (27%)**, **એલ્યુમિના રિફાઇનિંગ (27%)**, **મોલિબ્ડેનમ (25%)** અને **એલ્યુમિનિયમ સ્મેલ્ટિંગ (24%)** માં આ જોખમ ઘણું વધારે છે.
- વિશ્વના **16%** એકમો પાણીના અસ્થિર પુરવઠાથી પ્રભાવિત છે. ઓશેનિયા પ્રદેશમાં **74%** અને ખાસ કરીને **ઓસ્ટ્રેલિયામાં** **79%** પ્લાન્ટ્સ આ સમસ્યાનો સામનો કરે છે.
- એકસાથે ત્રણ કે તેથી વધુ જોખમો ધરાવતા વિસ્તારોમાં વિશ્વના **5%** પ્લાન્ટ્સ છે. આ વિસ્તારો મુખ્યત્વે **ચિલી**, **પેરુ**, **પશ્ચિમી અમેરિકા**, **દક્ષિણ આફ્રિકા**, **ઉત્તરી ચાઇના**, **મધ્ય ભારત** અને **પશ્ચિમ ઓસ્ટ્રેલિયામાં** આવેલા છે.
- સ્વચ્છ ઊર્જા માટે જરૂરી મહત્વપૂર્ણ ખનિજો પર મોટું જોખમ છે, જેમાં **પ્લેટિનમ ગ્રુપ એલિમેન્ટ્સ (74% દુષ્કાળનું જોખમ)**, **મેંગેનીઝ (21% સંયુક્ત જોખમ)** અને **તાંબુ (9% સંયુક્ત જોખમ)** ધરાવે છે.
- વિશ્વમાં તાંબાનું સૌથી વધુ ઉત્પાદન કરતા અને લિથિયમ આપતા **ચિલી** દેશમાં **86%** એકમો એકસાથે પાણીની તંગી અને અસ્થિર પુરવઠા બંને સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહ્યા છે.
પાણીના સ્ત્રોતો પર ખનનની અસર
- ખનિજ શુદ્ધિકરણ, ધૂળ બેસાડવા, કચરો વહાવવા અને મશીનો ઠંડા રાખવા માટે પુષ્કળ પાણી વપરાય છે, જેનાથી સ્થાનિક લોકો અને ઉદ્યોગો વચ્ચે પાણી માટે સ્પર્ધા થાય છે.
- ખાણોમાંથી પાણી બહાર કાઢવા માટે સતત બોરવેલ ચલાવવાથી ભૂગર્ભજળના સ્તર ઊંડા જાય છે, જેનાથી આસપાસના વિસ્તારમાં પાણીની કાયમી અછત સર્જાય છે.
- ખાણોમાંથી નીકળતું દૂષિત પાણી અને પ્રોસેસિંગનો કચરો નજીકની નદીઓમાં ભળવાથી પીવાનું અને ખેતીનું પાણી ઝેરી બને છે.
- જમીનનું ખોદકામ અને માળખાકીય બાંધકામના કારણે નદી-નાળાના કુદરતી પ્રવાહ બદલાઈ જાય છે, જેથી ધોવાણ અને અચાનક પૂર આવવાનું જોખમ વધે છે.
ખનન ક્ષેત્રમાં જળ સંકટની અસરો
- પાણીની અછતને કારણે **તાંબુ**, **લિથિયમ**, **નિકલ** અને **રેર અર્થ** જેવા મહત્વપૂર્ણ ખનિજોનો પુરવઠો ખોરવાય છે, જેથી સોલાર, પવન ઊર્જા અને બેટરી ઉત્પાદનની ગતિ ધીમી પડે છે.
- ભારે દુષ્કાળ કે પૂર જેવી કુદરતી આપદાઓને કારણે ખાણોનું કામ બંધ કરવું પડે છે, જેનાથી વૈશ્વિક બજારમાં ધાતુઓના ભાવ અચાનક વધી જાય છે.
- પાણીની અછત વાળા વિસ્તારોમાં કંપનીઓ, ખેડૂતો અને સ્થાનિક લોકો વચ્ચે તણાવ અને ઝઘડા વધે છે, જેથી સામાજિક અશાંતિ ઊભી થાય છે.
- પાણીના જોખમો પર ધ્યાન ન આપવાથી દંડ થાય છે, વિકલ્પ તરીકે મોંઘું પાણી ખરીદવું પડે છે અને પ્રોજેક્ટ્સ બંધ થવાનું જોખમ રહે છે.
આગળનો માર્ગ
- કંપનીઓએ ફક્ત પોતાના પ્લાન્ટ પૂરતું વિચારવાને બદલે આખા નદી વિસ્તાર (કેચમેન્ટ) ના પાણી સંચાલન માટે સ્થાનિક લોકો અને ખેડૂતો સાથે મળીને કામ કરવું જોઈએ.
- સરકારે નવી ઊર્જા નીતિઓ અને મહત્વપૂર્ણ ખનિજોના આયોજન વખતે જળ સંકટના જોખમોને ખાસ ધ્યાનમાં રાખવા જોઈએ.
- પાણીના પુનઃવપરાશ, રિસાયક્લિંગ અને દરિયાઈ પાણીનો ઉપયોગ વધારવો જોઈએ, જેમ કે **ચિલીની મિનેરા સેન્ટિનેલા** કંપની દરિયાનું પાણી પાઇપલાઇન દ્વારા લાવે છે.
- નવી ખાણોને મંજૂરી આપતા પહેલા સરકારે પાણીના વપરાશની મર્યાદા અને પર્યાવરણ માટે જરૂરી પાણીનો જથ્થો નક્કી કરવો જોઈએ.
- દરેક પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટે તેઓ કેટલું પાણી લે છે, વાપરે છે અને છોડે છે તેની સાચી માહિતી જાહેર કરવી જોઈએ.
નિષ્કર્ષ
- **ICMM** નો આ રિપોર્ટ સ્પષ્ટ કરે છે કે જળ સંકટ એ ભવિષ્યની નહીં પરંતુ આજની તાકીદની સમસ્યા છે જે ખનન ક્ષેત્રને અસર કરી રહી છે.
- જો પાણીના જોખમો ઉકેલવામાં નહીં આવે તો રિન્યુએબલ એનર્જી માટે જરૂરી એવા મહત્વપૂર્ણ ખનિજોનો પુરવઠો અટકી શકે છે.
- પર્યાવરણની સુરક્ષા અને અવિરત વિકાસ માટે ખનન ક્ષેત્રે પાણીનો બગાડ અટકાવી સમગ્ર વિસ્તારના નદી-નાળાના રક્ષણ માટે ભેગા મળીને કામ કરવું પડશે.