EIU દ્વારા ગ્લોબલ લિવેબિલિટી ઇન્ડેક્સ 2026 જાહેર કરાયો
#GS-3 #અર્થતંત્ર #માળખાકીય સુવિધાઓ #પર્યાવરણ #પ્રદૂષણ #ટકેઉ વિકાસ #વર્તમાન બનાવો #આંતરાષ્ટ્રીય #ગ્લોબલ લિવેબિલિટી ઇન્ડેક્સ 2026 #ઇકોનોમિસ્ટ ઇન્ટેલિજન્સ યુનિટ
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- **ધ ઇકોનોમિસ્ટ ગ્રુપ**ના સંશોધન વિભાગ **ઇકોનોમિસ્ટ ઇન્ટેલિજન્સ યુનિટ (EIU)** દ્વારા **ગ્લોબલ લિવેબિલિટી ઇન્ડેક્સ 2026** બહાર પાડવામાં આવ્યો છે, જેમાં વિશ્વના **173** શહેરોની જીવનશૈલીનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું છે.
ગ્લોબલ લિવેબિલિટી ઇન્ડેક્સ 2026 વિશે
- આ ઇન્ડેક્સ દુનિયાના મુખ્ય શહેરોમાં રહેવા માટેની પરિસ્થિતિઓની સરખામણી કરતો એક વાર્ષિક અહેવાલ છે.
- તેમાં શહેરોમાં સુરક્ષા, આરોગ્ય, સંસ્કૃતિ, પર્યાવરણ, શિક્ષણ અને માળખાકીય સુવિધાઓ કેટલી સારી છે તેનો હિસાબ મેળવવામાં આવે છે.
- આ ઇન્ડેક્સ દર વર્ષે **ઇકોનોમિસ્ટ ઇન્ટેલિજન્સ યુનિટ (EIU)** દ્વારા જાહેર કરવામાં આવે છે.
- તેનો મુખ્ય હેતુ શહેરી સુવિધાઓની ગુણવત્તા ચકાસીને રહેવા માટે સૌથી શ્રેષ્ઠ અને સૌથી નબળા શહેરો શોધવાનો છે.
પાંચ મુખ્ય મૂલ્યાંકન માપદંડો
- **સ્થિરતા (25%)**: આ માપદંડ હેઠળ ગુનાખોરી, આતંકવાદ, સૈન્ય સંઘર્ષ અને આંતરિક અશાંતિ જોઈને શહેરની સુરક્ષા નક્કી થાય છે.
- **સંસ્કૃતિ અને પર્યાવરણ (25%)**: આમાં હવામાન, ભ્રષ્ટાચાર, સામાજિક નિયંત્રણો, સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિઓ, રમતગમત અને ગ્રાહક વસ્તુઓની ઉપલબ્ધતા ચકાસાય છે.
- **આરોગ્ય સંભાળ (20%)**: આ વિભાગમાં સરકારી અને ખાનગી હોસ્પિટલોની સુવિધા, દવાની સરળતા અને એકંદર આરોગ્ય સેવાની સ્થિતિ જોવાય છે.
- **માળખાકીય સુવિધાઓ (20%)**: આમાં રસ્તાઓ, જાહેર વાહનવ્યવહાર, મકાનો, વીજળી, પીવાનું પાણી અને કમ્યુનિકેશન નેટવર્કનું મૂલ્યાંકન થાય છે.
- **શિક્ષણ (10%)**: આ માપદંડમાં સરકારી અને ખાનગી શાળા-કોલેજોની ગુણવત્તા અને તેમાં મળતા પ્રવેશની સ્થિતિ જોવાય છે.
ભારતીય શહેરોનું પ્રદર્શન
- ભારતમાં **નવી દિલ્હી** પ્રથમ ક્રમે છે, જ્યારે વિશ્વમાં તેનો **120મો** રેન્ક છે.
- **મુંબઈ** ભારતમાં બીજા સ્થાને અને વિશ્વ સ્તરે **121મા** ક્રમે છે.
- **ચેન્નઈ** ભારતમાં ત્રીજા ક્રમે અને વિશ્વમાં **123મા** ક્રમે આવે છે.
- **બેંગલુરુ** ભારતમાં ચોથા ક્રમે છે અને વિશ્વમાં **127મો** રેન્ક ધરાવે છે.
ભારતના નીચા રેન્કિંગ પાછળના મુખ્ય કારણો
- હવાનું ભારે પ્રદૂષણ, વધતું તાપમાન, કચરાના નિકાલની નબળી વ્યવસ્થા અને પર્યાવરણનું ધોવાણ શહેરોનું જીવન ધોરણ બગાડે છે.
- સરકારી હોસ્પિટલોમાં ઓછી જગ્યાઓ અને સારવાર પાછળ થતો મોટો વ્યક્તિગત ખર્ચ સારી આરોગ્ય સેવાઓ મેળવવામાં મોટી અડચણ છે.
- અણધારી રીતે વધી રહેલા શહેરીકરણના કારણે ટ્રાફિકની સમસ્યા, મકાનોની અછત, ઝૂંપડપટ્ટીઓનો વિસ્તાર, પાણીની કટોકટી અને ચોમાસામાં પૂર જેવી મુશ્કેલીઓ ઊભી થાય છે.