ગુનાહિત તપાસમાં ફોરેન્સિક ગેટ એનાલિસિસનો ઉપયોગ

#GS-3 #સાયન્સ અને ટેકનોલોજી #આઈસીટી #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય #ફોરેન્સિક સાયન્સ

શા માટે ચર્ચામાં છે?

લોહગઢ કિલ્લા પાસે થયેલા એક હત્યા કેસની તપાસ દરમિયાન પુણે કોર્ટે આરોપીના પોલીસ રિમાન્ડ લંબાવ્યા હતા જેથી પોલીસ અધિકારીઓ આરોપીનું ફોરેન્સિક ગેટ એનાલિસિસ કરી શકે.

ગેટ એનાલિસિસ એટલે માણસ ચાલતી, દોડતી કે કૂદતી વખતે કેવી રીતે હલનચલન કરે છે તેનો સદ્ધર વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ કરવો.
આ પદ્ધતિમાં ચેતાતંત્ર, સ્નાયુઓ, હાડકાં અને સાંધા ભેગા મળીને શરીરને કેવી રીતે આગળ ધકેલે છે તે જોવામાં આવે છે, જેનાથી દરેક વ્યક્તિની આગવી બાયોમિકેનિકલ સિગ્નેચર બને છે.

આ અભ્યાસમાં મુખ્ય માપદંડ ગેટ સાયકલ છે, જે એક પગ જમીન પર પડે ત્યારથી લઈને એ જ પગ ફરીથી જમીન પર સ્પર્શે ત્યાં સુધીના ચક્રનું માપ લે છે.
સ્ટાન્સ ફેઝ આખા ચક્રનો લગભગ 60% ભાગ રોકે છે, જે એડી જમીન પર પડવાથી શરૂ થાય છે અને પંજો ઊંચો થાય ત્યાં સુધી શરીરનું વજન સંભાળે છે.
સ્વિંગ ફેઝ બાકીનો 40% ભાગ બનાવે છે, જેમાં પગ જમીન પરથી ઊંચો થઈને આંગળાં ઘસાય નહીં તે રીતે હવામાં આગળ વધે છે.

સ્પેશિયલ પેરામીટર્સ દ્વારા ડગલાની લંબાઈ, બે પગ વચ્ચેનું અંતર અને પંજાનો ખૂણો માપીને શરીરનું સંતુલન અને ચાલવાની રીત ચકાસવામાં આવે છે.
ટેમ્પોરલ પેરામીટર્સ માં પ્રતિ મિનિટ પગલાંની સંખ્યા, ચાલવાની ઝડપ અને બંને પગ જમીન પર રહેવાનો સમય માપીને ચાલવાની લય ચકાસાય છે.
શેફિલ્ડ ટૂલ વડે આખા શરીરના 15-પોઇન્ટ વાળા હલનચલન પેટર્નનું વિશ્લેષણ થાય છે, જેમાં માથું, ખાંધ, હાથ, છાતી, કમર, ઢીંચણ અને પગનો સમાવેશ થાય છે.
આજના સમયમાં હાઈ-સ્પીડ કેમેરા, પ્રેશર મેટ, ફોર્સ પ્લેટ અને પિહનાય તેવા મોશન સેન્સર વડે ચાલવાની પદ્ધતિ એકદમ ચોકસાઈથી માપવામાં આવે છે.

ગુનાઓની તપાસમાં સીસીટીવી ફુટેજ પરથી ચહેરા સ્પષ્ટ ન દેખાય ત્યારે વ્યક્તિના ચાલવાના ઢાળ, લંગડાવાની ટેવ કે શરીરની સ્થિતિ પરથી આરોપીની ઓળખ કરી શકાય છે.
તબીબી ક્ષેત્રમાં પાર્કિન્સન્સ, સ્ટ્રોક, સેરેબ્રલ પાલ્સી, ડિમેન્શિયા અને હાડકાની બીમારીઓ ઓળખવા તેમજ દર્દીના સુધારા પર નજર રાખવા આ ઉપયોગી છે.
રમતગમતમાં ખેલાડીઓ પોતાની દોડવાની શૈલી સુધારવા, ઈજાઓથી બચવા અને પોતાની જરૂરિયાત મુજબના ખાસ શૂઝ તૈયાર કરાવવા ગેટ એનાલિસિસનો ઉપયોગ કરે છે.