બ્રાઉન ડ્વાર્ફની આસપાસ પ્રથમ સંભવિત એક્સોમૂનની શોધ થઈ

#જીએસ-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #અવકાશ #વર્તમાન ઘટનાઓ #આંતરરાષ્ટ્રીય #બ્રાઉન ડ્વાર્ફ #એક્સોમૂન

શા માટે ચર્ચામાં છે?

ચિલીમાં આવેલા Very Large Telescope (VLT) નો ઉપયોગ કરીને ખગોળશાસ્ત્રીઓએ CD-35 2722 B નામના બ્રાઉન ડ્વાર્ફની આસપાસ એક વિશાળ પિંડ હોવાના મજબૂત પુરાવા મેળવ્યા છે.
આ બ્રાઉન ડ્વાર્ફ પોતે પૃથ્વીથી લગભગ 72 પ્રકાશ-વર્ષ દૂર આવેલા એક તારાની પરિક્રમા કરે છે.
નવો શોધાયેલો પિંડ તારાની આસપાસ ફરતા બ્રાઉન ડ્વાર્ફની પરિક્રમા કરતો હોવાથી વૈજ્ઞાનિકો તેને એક્સોસેટેલાઇટ અથવા સંભવિત એક્સોમૂન ગણાવી રહ્યા છે.
એક્સોસેટેલાઇટની આ પ્રથમ શક્ય શોધ ગણાય છે, જોકે તેને સત્તાવાર રીતે એક્સોમૂન જાહેર કરતા પહેલા વધુ ચકાસણી જરૂરી છે.

વૈજ્ઞાનિકોએ આ પિંડની શોધ રેડિયલ વેલોસિટી પદ્ધતિ ની મદદથી કરી છે, જે ગુરુત્વાકર્ષણના કારણે થતા ફેરફારો નોંધે છે.
આ પદ્ધતિમાં જ્યારે કોઈ સાથી પિંડ પોતાના ગુરુત્વાકર્ષણ બળથી મુખ્ય પિંડને ખેંચે છે, ત્યારે થતા સૂક્ષ્મ હલનચલન પર નજર રખાય છે.
આ હલનચલનના કદ અને સમયગાળાના આધારે વૈજ્ઞાનિકો ફરતા પિંડનું દ્રવ્યમાન અને તેની ઓર્બિટલ લાક્ષણિકતાઓ નક્કી કરે છે.

આ એક્સોસેટેલાઇટ વાયુઓથી બનેલો એક મોટો પિંડ છે, જેનું દ્રવ્યમાન ગુરુ ગ્રહના ઓછામાં ઓછું 90% જેટલું હોવાનો અંદાજ છે.
તે CD-35 2722 B ની આસપાસ લંબગોળ ભ્રમણકક્ષામાં ફરે છે અને એક ચક્કર પૂરું કરવામાં લગભગ 170 દિવસ લે છે.

આપણા સૌરમંડળની બહાર આવેલા કોઈ ગ્રહ કે અન્ય પિંડની પરિક્રમા કરતા કુદરતી ઉપગ્રહને એક્સોમૂન કહેવાય છે.
હાલમાં ખગોળવિજ્ઞાન ક્ષેત્રે એક્સોમૂનની કોઈ એક સર્વસ્વીકૃત સત્તાવાર વ્યાખ્યા નક્કી થયેલી નથી.

બ્રાઉન ડ્વાર્ફ એવા ખગોળીય પિંડ છે જેનું દ્રવ્યમાન મોટા વાયુ ગ્રહો અને નાના તારાઓની વચ્ચેનું હોય છે.
તેઓ તારાની જેમ જ બને છે પણ તેમના કેન્દ્રમાં હાઇડ્રોજન ફ્યુઝન શરૂ કરવા જેટલું દ્રવ્યમાન હોતું નથી, તેથી તેમને ફેલ થયેલા તારા પણ કહે છે.
સામાન્ય રીતે બ્રાઉન ડ્વાર્ફનું દ્રવ્યમાન ગુરુ ગ્રહ કરતાં 13 થી 80 ગણું હોય છે, જ્યારે CD-35 2722 B નું દ્રવ્યમાન ગુરુ કરતાં 30 થી 33 ગણું હોવાનો અંદાજ છે.

યુરોપિયન સધર્ન ઓબ્ઝર્વેટરીનું આગામી Extremely Large Telescope (ELT) વધુ સંવેદનશીલતા અને પ્રકાશ એકત્ર કરવાની ઉત્તમ ક્ષમતા ધરાવશે.
આ નવી ટેકનોલોજીની મદદથી ખગોળશાસ્ત્રીઓ નાના એક્સોમૂન શોધી શકશે અને આવી પ્રણાલીઓનો વધુ ઊંડાણપૂર્વક અભ્યાસ કરી શકશે.