ઉત્તર-પૂર્વ ભારતમાં ભૂગર્ભજળમાં રહેતી પ્રથમ અંધ માછલીની શોધ
#GS-3 #પર્યાવરણ #જૈવવિવિધતા #વન્યજીવ #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- વર્ગીકરણ વિજ્ઞાનીઓની એક આંતરરાષ્ટ્રીય ટીમે આસામમાં આવેલા એક કૂવામાંથી અંધ અને ભૂગર્ભજળમાં રહેતી માછલીની નવી જીનસ અને પ્રજાતિ Gitchak nakana શોધી કાઢી છે. ઉત્તર-પૂર્વ ભારત અને પૂર્વ હિમાલય ક્ષેત્રમાં આવી માછલી મળવાની આ પ્રથમ ઘટના છે.
પ્રજાતિની વિશેષતાઓ
- આ નામ ગારો ભાષા પરથી પડ્યું છે, જેમાં 'ગિચક' એટલે લાલ રંગ થાય છે અને 'ના-તોક કાના'નો અર્થ 'અંધ માછલી' થાય છે કારણ કે આ માછલીને આંખો હોતી નથી.
- વર્ગીકરણ અનુસાર, તે સાચી લોચ માછલીઓના પરિવાર Cobitidae હેઠળ આવતી એક નવી જીનસ સાથે સંબંધ ધરાવે છે.
- આ માછલી જમીનની અંદરના પાણીમાં જીવવા માટે અનુકૂળ થયેલી છે. તે એક જ કૂવામાંથી ખૂબ ઓછી સંખ્યામાં મળી આવી છે, તેથી તેની વસતી સુરક્ષિત રાખવા માટે સંશોધકોએ ચોક્કસ સ્થળ ગુપ્ત રાખ્યું છે.
ભૌગોલિક અને પારિસ્થિતિક મહત્વ
- આ શોધ પરથી પહેલી વાર સાબિત થાય છે કે પૂર્વ હિમાલયના ભૂગર્ભજળમાં અનોખા અનુકૂલનવાળા વિશિષ્ટ જીવો રહે છે.
- આ શોધ પહેલાં આવી અનોખી ભૂગર્ભ માછલીઓ મુખ્યત્વે દક્ષિણ ભારતના પશ્ચિમ ઘાટના લેટેરાઇટ વિસ્તારમાં જ જોવા મળતી હતી.
- કેરળની Blind Catfish (Horaglanis krishnai) જેવી ભૂગર્ભ માછલીઓ વિશ્વની સૌથી અલગ ઉત્ક્રાંતિ ધરાવતા જીવોમાં સ્થાન ધરાવે છે, જે જમીનની અંદરના પાણીમાં રહેવા માટે ટેવાયેલી હોય છે.
સંરક્ષણ ચિંતાઓ અને સંબંધિત પ્રજાતિઓ
- સંશોધકોએ મર્યાદિત વિસ્તારમાં અસ્તિત્વ ધરાવતી ભૂગર્ભ પ્રજાતિઓના સંરક્ષણને તાકીદે પ્રાથમિકતા આપવા ટાંક્યું છે.
- નિષ્ણાતોએ મેઘાલયની ગુફા મહસીર Neolissochilus pnar વિશે પણ ચિંતા દર્શાવી છે. તે વિશ્વની સૌથી મોટી ગુફા માછલી ગણાય છે, જે વસતીના પૂરતા આંકડા ન હોવા છતાં આંતરરાષ્ટ્રીય એક્વેરિયમ વેપારને લીધે મોટા જોખમનો સામનો કરી રહી છે.