ઉત્તર-પૂર્વ ભારતમાં ભૂગર્ભજળમાં રહેતી પ્રથમ અંધ માછલીની શોધ
#GS-3 #પર્યાવરણ #જૈવવિવિધતા #વન્યજીવ #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- વર્ગીકરણ વિજ્ઞાનીઓની એક આંતરરાષ્ટ્રીય ટીમે **આસામ**માં આવેલા એક કૂવામાંથી અંધ અને ભૂગર્ભજળમાં રહેતી માછલીની નવી જીનસ અને પ્રજાતિ **Gitchak nakana** શોધી કાઢી છે. **ઉત્તર-પૂર્વ ભારત** અને **પૂર્વ હિમાલય** ક્ષેત્રમાં આવી માછલી મળવાની આ પ્રથમ ઘટના છે.
પ્રજાતિની વિશેષતાઓ
- આ નામ **ગારો ભાષા** પરથી પડ્યું છે, જેમાં 'ગિચક' એટલે લાલ રંગ થાય છે અને 'ના-તોક કાના'નો અર્થ 'અંધ માછલી' થાય છે કારણ કે આ માછલીને આંખો હોતી નથી.
- વર્ગીકરણ અનુસાર, તે સાચી લોચ માછલીઓના પરિવાર **Cobitidae** હેઠળ આવતી એક નવી જીનસ સાથે સંબંધ ધરાવે છે.
- આ માછલી જમીનની અંદરના પાણીમાં જીવવા માટે અનુકૂળ થયેલી છે. તે એક જ કૂવામાંથી ખૂબ ઓછી સંખ્યામાં મળી આવી છે, તેથી તેની વસતી સુરક્ષિત રાખવા માટે સંશોધકોએ ચોક્કસ સ્થળ ગુપ્ત રાખ્યું છે.
ભૌગોલિક અને પારિસ્થિતિક મહત્વ
- આ શોધ પરથી પહેલી વાર સાબિત થાય છે કે **પૂર્વ હિમાલય**ના ભૂગર્ભજળમાં અનોખા અનુકૂલનવાળા વિશિષ્ટ જીવો રહે છે.
- આ શોધ પહેલાં આવી અનોખી ભૂગર્ભ માછલીઓ મુખ્યત્વે દક્ષિણ ભારતના **પશ્ચિમ ઘાટ**ના લેટેરાઇટ વિસ્તારમાં જ જોવા મળતી હતી.
- કેરળની **Blind Catfish (Horaglanis krishnai)** જેવી ભૂગર્ભ માછલીઓ વિશ્વની સૌથી અલગ ઉત્ક્રાંતિ ધરાવતા જીવોમાં સ્થાન ધરાવે છે, જે જમીનની અંદરના પાણીમાં રહેવા માટે ટેવાયેલી હોય છે.
સંરક્ષણ ચિંતાઓ અને સંબંધિત પ્રજાતિઓ
- સંશોધકોએ મર્યાદિત વિસ્તારમાં અસ્તિત્વ ધરાવતી ભૂગર્ભ પ્રજાતિઓના સંરક્ષણને તાકીદે પ્રાથમિકતા આપવા ટાંક્યું છે.
- નિષ્ણાતોએ **મેઘાલય**ની ગુફા મહસીર **Neolissochilus pnar** વિશે પણ ચિંતા દર્શાવી છે. તે વિશ્વની સૌથી મોટી ગુફા માછલી ગણાય છે, જે વસતીના પૂરતા આંકડા ન હોવા છતાં આંતરરાષ્ટ્રીય એક્વેરિયમ વેપારને લીધે મોટા જોખમનો સામનો કરી રહી છે.