લડાખના તમામ સાતેય જિલ્લાઓમાં ઓટોનોમસ હિલ કાઉન્સિલનો વિસ્તાર
#GS-2 #ભારતીય રાજવ્યવસ્થા અને બંધારણ #સ્થાનિક સ્વરાજ્ય #બંધારણ #સમવાયતંત્ર #ગુડ ગવર્નન્સ અને સામાજિક ન્યાય #સુશાસન #ભારતીય સમાજ #આદિવાસી સંસ્કૃતિ #લડાખ #LAHDC
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- **લડાખ** વહીવટીતંત્રે **લડાખ ઓટોનોમસ હિલ ડેવલપમેન્ટ કાઉન્સિલ (LAHDC)** મોડેલને તમામ **7 જિલ્લાઓમાં** લાગુ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે.
- સરકારે **17 નવા તહસીલ** બનાવ્યા છે, જેનાથી સમગ્ર કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં તહસીલની કુલ સંખ્યા **32** થઈ ગઈ છે.
- આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ છેવાડાના વિસ્તારો સુધી સત્તાનું વિકેન્દ્રીકરણ કરવાનો અને લડાખની જમીન, સંસ્કૃતિ તથા ઓળખનું રક્ષણ કરવાનો છે.
વહીવટી વિસ્તરણ અને માળખાકીય વિકાસ
- પહેલાં લડાખમાં ફક્ત બે જ જિલ્લા હતા, **લેહ** અને **કારગિલ**.
- **એપ્રિલ 2026** માં વહીવટીતંત્રે પાંચ નવા જિલ્લા બનાવ્યા: **શામ**, **નુબ્રા**, **ચાંગથાંગ**, **ઝાંસ્કાર** અને **દ્રાસ**.
- ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં લોકોને પાયાની સુવિધાઓ સરળતાથી મળે તે માટે **જાહેર આરોગ્ય એન્જિનિયરિંગ (PHE) અને પૂર નિયંત્રણ વિભાગ** હેઠળ 4 નવા વિભાગો શરૂ કરાયા છે.
- આ ઉપરાંત, **જાહેર બાંધકામ વિભાગ (PWD)** અને **પ્રધાનમંત્રી ગ્રામ સડક યોજના (PMGSY)** હેઠળ 5 નવા વહીવટી વિભાગો ઊભા કરવામાં આવ્યા છે.
LAHDC એક્ટનું કાનૂની અને સંસ્થાકીય માળખું
- **લડાખ ઓટોનોમસ હિલ ડેવલપમેન્ટ કાઉન્સિલ એક્ટ, 1997** પહાડી વિસ્તારોમાં સ્વાયત્ત પરિષદો અને આંતર-જિલ્લા સલાહકાર સમિતિ બનાવવાની કાનૂની મંજૂરી આપે છે.
- **1995** અને **1997** નો મૂળ કાયદો શરૂઆતમાં **લેહ** અને **કારગિલ** પુરતો હતો, પરંતુ તેમાં દરેક જિલ્લામાં કાઉન્સિલ સ્થાપવાની જોગવાઈ છે.
- આ કાઉન્સિલ એક સ્વતંત્ર કાનૂની સંસ્થા તરીકે કામ કરે છે, જે પોતાની માલિકીની મિલકત રાખી શકે છે અને કાનૂની દાવા પણ કરી શકે છે.
- નવા પાંચ જિલ્લાઓમાં આ પરિષદો શરૂ કરવા માટે નવા સીમાંકન અને કાયદાકીય સુધારા કરવા પડશે.
કાઉન્સિલની રચના અને વહીવટી વ્યવસ્થા
- દરેક કાઉન્સિલમાં **26 ચૂંટાયેલા સભ્યો** હોય છે, જેમને લોકો સીધા મતદાન દ્વારા પાંચ વર્ષ માટે ચૂંટે છે.
- સરકાર મહિલાઓ અને ધાર્મિક લઘુમતીઓનું પ્રતિનિધિત્વ સુનિશ્ચિત કરવા માટે વધુ **4 સભ્યોને મનોનિત** કરી શકે છે.
- વિસ્તારના સંસદસભ્ય અને ધારાસભ્ય હોદ્દાની રૂએ સભ્ય રહે છે, પરંતુ તેમને કાઉન્સિલની બેઠકોમાં વોટ આપવાનો અધિકાર નથી હોતો.
- સામાન્ય બેઠક ચલાવવા માટે ઓછામાં ઓછા **10 સભ્યોની હાજરી** જરૂરી છે, અને નિર્ણયો સાદી બહુમતીથી લેવાય છે.
- કાઉન્સિલના તમામ રોજિંદા કામકાજ સંભાળવા માટે એક કારોબારી પરિષદ હોય છે, જેના વડા **મુખ્ય કારોબારી કાઉન્સિલર (CEC)** હોય છે.
- **CEC** પોતાની ટીમના **4 કારોબારી સભ્યો** પસંદ કરે છે, જેમાં ઓછામાં ઓછો એક સભ્ય લઘુમતી સમુદાયનો હોવો જરૂરી છે. જિલ્લાના **ડેપ્યુટી કમિશનર (DC)** આ કાઉન્સિલના **મુખ્ય કારોબારી અધિકારી (CEO)** તરીકે ફરજ બજાવે છે.
અધિકારો, નાણાકીય વ્યવસ્થા અને સુપરવિઝન
- પરિષદ પાસે **ખાલસા સરકાર** (સરકારી) જમીનની ફાળવણી અને અનામત વગરના જંગલોના સંચાલનનો સીધો અધિકાર રહે છે.
- સ્થાનિક ટેક્સની આવક, સરકારી ગ્રાન્ટ અને લોનની રકમ જમા કરવા માટે એક અલગ **કાઉન્સિલ ફંડ** બનાવવામાં આવે છે.
- પ્રદેશના વિકાસ માટે સ્થાનિક સ્તરે ચોક્કસ ફી અને વેરા ઉઘરાવવાની કાયદાકીય સત્તા કાઉન્સિલ પાસે છે.
- જો કાઉન્સિલ પોતાની જવાબદારી યોગ્ય રીતે ન નિભાવે અથવા સત્તાનો દુરુપયોગ કરે, તો **રાજ્યપાલ** નોટિસ આપીને તેને બરખાસ્ત કરી શકે છે.
- બરખાસ્ત કરાયેલી કાઉન્સિલને **6 મહિનાની અંદર** ફરીથી ચૂંટણી યોજીને પુનઃગઠિત કરવી પડે છે.
સ્થાનિક ચિંતાઓ અને મુખ્ય પડકારો
- **સોનમ વાંગચુક** જેવા સ્થાનિક સામાજિક કાર્યકરો જમીન તથા નોકરીઓના રક્ષણ માટે મોટા પાયે આંદોલન કરી રહ્યા છે.
- સ્થાનિક લોકો લડાખને બંધારણની **છઠ્ઠી અનુસૂચિ** માં સામેલ કરવાની માંગ લાંબા સમયથી કરી રહ્યા છે.
- નવી કાઉન્સિલો પાસે સ્થાનિક ભરતીઓ અને નોકરીઓ અંગે કેટલી સત્તા રહેશે તે અંગે હજુ સ્પષ્ટતા થવાની બાકી છે.
આર્ટિકલ 371 ના પ્રસ્તાવિત રક્ષણ અને આગળનો માર્ગ
- ગૃહ મંત્રાલય **છઠ્ઠી અનુસૂચિ** ના બદલે **આર્ટિકલ 371** હેઠળ લડાખ માટે એક ખાસ કસ્ટમાઇઝ્ડ મોડેલ લાવવા વિચારી રહ્યું છે.
- બંધારણના **ભાગ XXI** માં સમાવિષ્ટ **આર્ટિકલ 371 થી 371J** સ્થાનિક સંસ્કૃતિ, જમીન અને નોકરીઓને વિશેષ રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
- નવા જિલ્લાઓમાં સીમાંકનની પ્રક્રિયા ઝડપથી પૂરી કરીને યોગ્ય લોકશાહી પ્રતિનિધિત્વ આપવું જરૂરી છે.
- વહીવટી સત્તાઓ અને નાણાકીય સંસાધનોની સ્પષ્ટ ફાળવણી કરવાથી નવા કાઉન્સિલ છેવાડાના વિસ્તાર સુધી પ્રજાકીય કામો ઝડપથી કરી શકશે.