સાઈબર ગુનાઓ માટે e-ઝીરો એફઆઈઆર સિસ્ટમ
#GS-2 #ગવર્નન્સ અને સામાજિક ન્યાય #ઈ-ગવર્નન્સ #GS-3 #સાયન્સ અને ટેકનોલોજી #સાઈબર સુરક્ષા #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #ગૃહ મંત્રાલય #બીએનએસએસ 2023
મુખ્ય મુદ્દા
- e-Zero FIR સિસ્ટમ હાલ દેશના 18 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં કાર્યરત છે, જ્યાં 12,000 થી વધુ કેસ નોંધાયા છે.
- ગૃહ મંત્રાલય ના I4C દ્વારા બનાવાયેલી આ સિસ્ટમ BNSS, 2023 ની કલમ 173(1) મુજબ ઓનલાઈન ફરિયાદ લે છે.
- હેલ્પલાઈન 1930 પર ફરિયાદ નોંધાતા જ e-Zero FIR બની જાય છે, જેથી શંકાસ્પદ બેંક ખાતા તરત ફ્રીઝ કરી શકાય છે.
- નાગરિકોએ 3 દિવસ માં સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશને જઈને ચકાસણી પૂરી કરવાની હોય છે જેથી તેને કાયમી FIR માં ફેરવી શકાય.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- કેન્દ્રીય ગૃહ રાજ્યમંત્રીએ તાજેતરમાં સંસદમાં e-Zero FIR સિસ્ટમ વિશે માહિતી આપી હતી.
- આ નવી ડિજિટલ સિસ્ટમ હાલમાં દેશના 18 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં શરૂ થઈ ગઈ છે.
- આ વ્યવસ્થા હેઠળ અત્યાર સુધીમાં 12,000 થી વધુ e-Zero FIR નોંધાઈ ચૂકી છે.
e-ઝીરો એફઆઈઆર સિસ્ટમ વિશે
- e-Zero FIR સિસ્ટમ સાઈબર નાણાકીય ગુનાઓ સામે લડવા માટે બનાવેલી એક આધુનિક ડિજિટલ વ્યવસ્થા છે.
- આ સિસ્ટમમાં પોલીસ સ્ટેશનની હદ જોયા વગર જ ઓનલાઈન ફરિયાદના આધારે તરત એફઆઈઆર બને છે.
મુખ્ય સંસ્થા
- ગૃહ મંત્રાલય (MHA) હેઠળ કામ કરતા ઇન્ડિયન સાઇબરક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C) એ આ સિસ્ટમ તૈયાર કરી છે.
કાનૂની જોગવાઈ
- આ નવી વ્યવસ્થા ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (BNSS), 2023 ની કલમ 173(1) પર આધારિત છે.
- આ કલમ નાગરિકોને કોઈપણ જગ્યાએથી ઓનલાઈન માધ્યમ વડે ગંભીર ગુનાની માહિતી આપવાની છૂટ આપે છે.
ડિજિટલ સિસ્ટમનું જોડાણ
- આ વ્યવસ્થા નેશનલ સાયબર ક્રાઈમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ (NCRP) અને હેલ્પલાઈન 1930 સાથે જોડાયેલી છે.
- તે રાજ્યોના e-Crime પોલીસ સ્ટેશનો સાથે સીધી રીતે સંપર્કમાં રહે છે.
- આ ઉપરાંત તે નેશનલ ક્રાઈમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો (NCRB) ના CCTNS નેટવર્ક સાથે પણ જોડાયેલી છે.
મુખ્ય હેતુઓ
- સાઈબર ગુનેગારો સામે ઝડપી કાનૂની કાર્યવાહી કરવી આ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય છે.
- પોલીસ સ્ટેશનની હદના વિવાદો દૂર કરીને ફરિયાદો તરત નોંધવી.
- છેતરપિંડીથી ગયેલા પૈસા અન્ય ખાતામાં ટ્રાન્સફર થાય તે પહેલા જ બેંક ખાતા ફ્રીઝ કરવા.
- સાઈબર છેતરપિંડીનો ભોગ બનેલા નાગરિકોને તેમના પૈસા ઝડપથી પાછા અપાવવા.
મુખ્ય વિશેષતાઓ
- જ્યારે હેલ્પલાઈન 1930 કે NCRP પર નિર્ધારિત રકમથી વધુ રકમની ફરિયાદ આવે, ત્યારે પોલીસ સ્ટેશને ગયા વગર જ આપમેળે e-Zero FIR બની જાય છે.
- કેન્દ્રીય ઈ-ક્રાઈમ સ્ટેશન પર બનેલી એફઆઈઆર આપમેળે સંબંધિત વિસ્તારના સ્થાનિક સાઈબર પોલીસ સ્ટેશનને મોકલી દેવાય છે.
- ફરિયાદીએ 3 દિવસ ની અંદર સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશન જઈને ચકાસણી પૂરી કરવાની રહે છે, જેથી તેને નિયમિત FIR માં બદલી શકાય.
- ઓનલાઈન FIR બનતા જ પોલીસ અને બેંકોને શંકાસ્પદ ખાતામાં પૈસા રોકવાનો કાનૂની અધિકાર મળી જાય છે.
મહત્વ
- હવે નાગરિકો કોઈપણ સ્થળેથી તરત ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે, જેથી હદ સંબંધિત વિલંબ પૂરો થાય છે.
- હેલ્પલાઈન 1930 દ્વારા તરત કાર્યવાહી થવાથી છેતરપિંડીના પૈસા પાછા મળવાની શક્યતા વધી જાય છે.