સાઈબર ગુનાઓ માટે e-ઝીરો એફઆઈઆર સિસ્ટમ

#GS-2 #ગવર્નન્સ અને સામાજિક ન્યાય #ઈ-ગવર્નન્સ #GS-3 #સાયન્સ અને ટેકનોલોજી #સાઈબર સુરક્ષા #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #ગૃહ મંત્રાલય #બીએનએસએસ 2023

શા માટે ચર્ચામાં છે?

કેન્દ્રીય ગૃહ રાજ્યમંત્રીએ તાજેતરમાં સંસદમાં **e-Zero FIR સિસ્ટમ** વિશે માહિતી આપી હતી.
આ નવી ડિજિટલ સિસ્ટમ હાલમાં દેશના **18** રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં શરૂ થઈ ગઈ છે.
આ વ્યવસ્થા હેઠળ અત્યાર સુધીમાં **12,000** થી વધુ e-Zero FIR નોંધાઈ ચૂકી છે.

**e-Zero FIR સિસ્ટમ** સાઈબર નાણાકીય ગુનાઓ સામે લડવા માટે બનાવેલી એક આધુનિક ડિજિટલ વ્યવસ્થા છે.
આ સિસ્ટમમાં પોલીસ સ્ટેશનની હદ જોયા વગર જ ઓનલાઈન ફરિયાદના આધારે તરત એફઆઈઆર બને છે.

**ગૃહ મંત્રાલય (MHA)** હેઠળ કામ કરતા **ઇન્ડિયન સાઇબરક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C)** એ આ સિસ્ટમ તૈયાર કરી છે.

આ નવી વ્યવસ્થા **ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (BNSS), 2023** ની **કલમ 173(1)** પર આધારિત છે.
આ કલમ નાગરિકોને કોઈપણ જગ્યાએથી ઓનલાઈન માધ્યમ વડે ગંભીર ગુનાની માહિતી આપવાની છૂટ આપે છે.

આ વ્યવસ્થા **નેશનલ સાયબર ક્રાઈમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ (NCRP)** અને હેલ્પલાઈન **1930** સાથે જોડાયેલી છે.
તે રાજ્યોના e-Crime પોલીસ સ્ટેશનો સાથે સીધી રીતે સંપર્કમાં રહે છે.
આ ઉપરાંત તે **નેશનલ ક્રાઈમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો (NCRB)** ના **CCTNS** નેટવર્ક સાથે પણ જોડાયેલી છે.

સાઈબર ગુનેગારો સામે ઝડપી કાનૂની કાર્યવાહી કરવી આ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય છે.
પોલીસ સ્ટેશનની હદના વિવાદો દૂર કરીને ફરિયાદો તરત નોંધવી.
છેતરપિંડીથી ગયેલા પૈસા અન્ય ખાતામાં ટ્રાન્સફર થાય તે પહેલા જ બેંક ખાતા ફ્રીઝ કરવા.
સાઈબર છેતરપિંડીનો ભોગ બનેલા નાગરિકોને તેમના પૈસા ઝડપથી પાછા અપાવવા.

જ્યારે હેલ્પલાઈન **1930** કે **NCRP** પર નિર્ધારિત રકમથી વધુ રકમની ફરિયાદ આવે, ત્યારે પોલીસ સ્ટેશને ગયા વગર જ આપમેળે **e-Zero FIR** બની જાય છે.
કેન્દ્રીય ઈ-ક્રાઈમ સ્ટેશન પર બનેલી એફઆઈઆર આપમેળે સંબંધિત વિસ્તારના સ્થાનિક સાઈબર પોલીસ સ્ટેશનને મોકલી દેવાય છે.
ફરિયાદીએ **3 દિવસ** ની અંદર સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશન જઈને ચકાસણી પૂરી કરવાની રહે છે, જેથી તેને નિયમિત FIR માં બદલી શકાય.
ઓનલાઈન FIR બનતા જ પોલીસ અને બેંકોને શંકાસ્પદ ખાતામાં પૈસા રોકવાનો કાનૂની અધિકાર મળી જાય છે.

હવે નાગરિકો કોઈપણ સ્થળેથી તરત ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે, જેથી હદ સંબંધિત વિલંબ પૂરો થાય છે.
હેલ્પલાઈન **1930** દ્વારા તરત કાર્યવાહી થવાથી છેતરપિંડીના પૈસા પાછા મળવાની શક્યતા વધી જાય છે.