ડ્રાફ્ટ નેશનલ હેલ્થ રિસર્ચ પોલિસી 2026: મુખ્ય બાબતો અને મહત્વ
#જીએસ-2 #જીએસ-3 #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #આરોગ્ય #શિક્ષણ #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ #રાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- **આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય** હેઠળના **ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ હેલ્થ રિસર્ચ (DHR)** દ્વારા **ડ્રાફ્ટ નેશનલ હેલ્થ રિસર્ચ પોલિસી 2026** જાહેર કરવામાં આવી છે.
- ભારત સરકારે પહેલી વાર મેડિકલ સાયન્સ, ક્લિનિકલ ટ્રીટમેન્ટ, જાહેર આરોગ્ય, ડિજિટલ હેલ્થ અને એઆઈને એક જ છત નીચે લાવવા આ નીતિ બનાવી છે.
- આ નીતિનો મુખ્ય હેતુ દેશમાં થતા તબીબી સંશોધનોને લોકોની વાસ્તવિક બીમારીઓ અને આરોગ્યની જરૂરિયાતો સાથે સીધા જોડવાનો છે.
ડ્રાફ્ટ નેશનલ હેલ્થ રિસર્ચ પોલિસી 2026 ની મુખ્ય બાબતો
- આ નીતિ હેઠળ **National Health Research Agenda (NHRA)** બનાવવામાં આવશે, જે દેશમાં બીમારીઓના પ્રમાણ અને જરૂરિયાત મુજબ સંશોધનના વિષયો નક્કી કરશે.
- આ યોજનામાં ત્રણ સ્તરનું માળખું રહેશે: નીતિ વિષયક માર્ગદર્શન માટે **સ્ટીઅરશીપ કમિટી**, અમલ માટે **DHR** અને ટેકનિકલ બાબતો માટે **ICMR** કામ કરશે.
- હવે સંશોધકોનું મૂલ્યાંકન માત્ર રિસર્ચ પેપર કે પેટન્ટના આધારે નહીં થાય, પણ **2025** માં શરૂ કરાયેલ **ICMR-IRIS** સ્કેલ દ્વારા સમાજ પર પડેલી વાસ્તવિક અસરના આધારે થશે.
- ભારત અત્યારે તેના જીડીપીના માત્ર **0.024%** નાણાં હેલ્થ રિસર્ચ પર ખર્ચે છે, જેને વધારીને **2037** સુધીમાં **0.072%** અને **2047** સુધીમાં **0.15%** કરવાનો લક્ષ્યાંક છે.
- **ટીબી** અને **એન્ટિમાઇક્રોબાયલ રેઝિસ્ટન્સ** જેવી જૂની બીમારીઓ ઉપરાંત **આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)**, જીન થેરાપી, પ્રિસિઝન મેડિસિન અને આબોહવા પરિવર્તનની આરોગ્ય પર અસર જેવા ક્ષેત્રો પર ખાસ ધ્યાન અપાશે.
- સરકારી ગ્રાન્ટથી બનેલી પ્રયોગશાળાઓ અને સુવિધાઓ દેશની તમામ સંસ્થાઓ માટે ઉપલબ્ધ કરાશે જેથી સાધનોનો બગાડ અટકે.
- સંશોધનમાં પ્રામાણિકતા, ડેટા સુરક્ષા અને સાયબર સિક્યોરિટી જળવાય તે માટે કડક નૈતિક નિયમો બનાવવામાં આવશે.
નેશનલ હેલ્થ રિસર્ચ પોલિસીની જરૂરિયાત
- ભારતમાં સંશોધનનું કામ **ICMR**, **DBT**, **CSIR** અને **AIIMS** જેવી અલગ-અલગ સંસ્થાઓમાં વહેંચાયેલું હોવાથી સંકલનનો અભાવ રહે છે અને કામ બેવડાય છે.
- મોટા ભાગની સુવિધાઓ મોટી સંસ્થાઓ પાસે જ છે, જેના લીધે નાના શહેરોની **Tier-II** અને **Tier-III** મેડિકલ કોલેજોમાં સંશોધન માટે સાધનો કે નિષ્ણાતો મળતા નથી.
- દેશમાં અત્યારે ચેપી રોગો, **બિન-ચેપી રોગો (NCDs)** અને વાતાવરણ બદલાવાથી થતા રોગો એકસાથે વધી રહ્યા છે, પણ સંશોધનમાં આ બાબત યોગ્ય રીતે ધ્યાને લેવાતી નથી.
- માત્ર રિસર્ચ પેપર છાપવા પર ભાર મૂકાતો હોવાથી સંશોધનોનો લાભ સામાન્ય દર્દીઓ કે સરકારી આરોગ્ય નીતિઓ સુધી પહોંચતો નથી.
- **આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)** અને ડિજિટલ હેલ્થ જેવા નવા ક્ષેત્રો ઝડપથી વધી રહ્યા છે, જેની સામે જૂના સરકારી નિયમો ધીમા પડી રહ્યા છે.
- **ગ્લોબલ હેલ્થ સિક્યુરિટી ઇન્ડેક્સ (2021)** માં ભારત **195** દેશોમાંથી **66મા** ક્રમે હતું, તેથી રોગચાળા સામે લડવાની ક્ષમતા સુધારવી જરૂરી છે.
- ચોરી કરેલ કન્ટેન્ટ અને ખોટા આંકડા દર્શાવવા જેવી બાબતોને કારણે ભારતીય સંશોધનોની વિશ્વસનીયતા પર સવાલો ઉભા થાય છે.
ભારતમાં આરોગ્ય સંશોધનને પ્રોત્સાહન આપતી પહેલો
- **ICMR** દ્વારા **National Health Research Programme (NHRP)** ચલાવવામાં આવે છે, જેમાં **ટીબી** અને **કેન્સર** જેવા રોગો પર કામ કરવા પ્રોજેક્ટ દીઠ **રૂ. 25 કરોડ** સુધીની ગ્રાન્ટ મળે છે.
- નવા સંશોધનોને વેગ આપવા **ICMR** દ્વારા **First in the World Challenge (FIWC)**, **અન્વેષણ ગ્રાન્ટ** અને **નિશ્ચયક ગ્રાન્ટ** જેવી યોજનાઓ શરૂ કરવામાં આવી છે.
- **DHR** દ્વારા **માનવ સંસાધન વિકાસ (HRD) યોજના** ચલાવાય છે, જેમાં **મહિલા વૈજ્ઞાનિક ફેલોશિપ** અને **સ્ટાર્ટ-અપ ગ્રાન્ટ** આપીને નવા વૈજ્ઞાનિકો તૈયાર કરાય છે.
- સંશોધન સુધારવા માટે દેશભરની કોલેજોમાં **Multi-Disciplinary Research Units (MRUs)**, **MRHRUs** અને **VRDLs** લેબોરેટરીઓનું નેટવર્ક ઊભું કરાઈ રહ્યું છે.
- દેશમાં સંશોધન સંસ્કૃતિને મજબૂત કરવા **અનુસંધાન નેશનલ રિસર્ચ ફાઉન્ડેશન (ANRF)** ની સ્થાપના કરવામાં આવી છે.
- વર્ષ **2026** માં **ISRO** અને **AIIMS** વચ્ચે કરાર થયો છે, જે **ભારતીય અંતરિક્ષ સ્ટેશન** જેવા સ્પેસ મિશન માટે સ્પેસ મેડિસિન સુવિધાઓ વિકસાવશે.
આગળનો માર્ગ
- ભારતે જેનરિક દવાઓ બનાવવાની સાથે સાથે હવે નવી દવાઓની શોધ કરતી સંશોધન પ્રયોગશાળા બનવા તરફ આગળ વધવું પડશે.
- સરકારે **રૂ. 1 લાખ કરોડ** ના **ANRF** ફંડનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવો પડશે અને **CDSCO** તરફથી મળતી મંજૂરીઓની પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવવી પડશે.
- સરકાર, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગો વચ્ચેની ભાગીદારી મજબૂત કરીને જ ભારત આરોગ્ય ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભર બની શકશે.