અંતરિક્ષ વિભાગમાં 25 વર્ષમાં સૌથી વધુ જગ્યાઓ ખાલી પડી
#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #અંતરિક્ષ #GS-2 #ગવર્નન્સ અને સામાજિક ન્યાય #નાગરિક સેવાઓ #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- વર્ષ 2025-26 માં અંતરિક્ષ વિભાગ (DoS) માં મંજૂર થયેલા પદોમાંથી લગભગ 28% પદો ખાલી પડ્યા છે. છેલ્લા 25 વર્ષ માં આ જગ્યાઓ ખાલી રહેવાનો સૌથી મોટો આંકડો છે.
અંતરિક્ષ વિભાગ વિશે
- અંતરિક્ષ વિભાગ (DoS) એ ભારતની સ્પેસ નીતિ બનાવતી અને ISRO જેવી સંસ્થાઓનું સંચાલન કરતી મુખ્ય સરકારી સંસ્થા છે. આ વિભાગ સીધો વડાપ્રધાન કાર્યાલય (PMO) હેઠળ કામ કરે છે.
કામદારોની અછત અંગેના મુખ્ય તારણો
- કુલ 20,269 મંજૂર થયેલી જગ્યાઓમાંથી 5,632 પદો ખાલી છે. આના લીધે હાલમાં માત્ર 72.2% સ્ટાફ જ કામ કરી રહ્યો છે, જે છેલ્લા 25 વર્ષ માં સૌથી ઓછો છે.
- મંજૂર થયેલી જગ્યાઓ સરખી જ રહી હોવા છતાં, કર્મચારીઓની સંખ્યા 2019-20 માં 17,222 હતી તે ઘટીને 2025-26 માં 14,637 થઈ ગઈ છે.
- સૌથી વધુ જગ્યાઓ વૈજ્ઞાનિકો, એન્જિનિયરો અને ટેકનિકલ સ્ટાફની ખાલી છે. આ ટેકનિકલ કર્મચારીઓ કુલ સ્ટાફના લગભગ ત્રણ-ચતુર્થાંશ ભાગ જેટલા થાય છે.
- ભારત જ્યારે ગગનયાન, NGLV, ચંદ્રયાન ના આગળના મિશન, મંગળ અને શુક્ર મિશન તથા પોતાના સ્પેસ સ્ટેશન જેવા મોટા પ્રોજેક્ટ પર કામ કરી રહ્યું છે, ત્યારે જ આ કર્મચારીઓની અછત ઊભી થઈ છે.
- આ તકલીફ દૂર કરવા માટે વિભાગે 2,300 થી વધુ પદો પર ભરતી પ્રક્રિયા શરૂ કરી દીધી છે અને 2026 ના અંત પહેલા નિમણૂક આપવાનું આયોજન કર્યું છે.
અસરો અને આગળનો માર્ગ
- જો કુશળ કર્મચારીઓની અછત લાંબો સમય રહેશે, તો ભારતના મહત્ત્વના સ્પેસ મિશન અને સુરક્ષા સંબંધિત પ્રોજેક્ટ સમયસર પૂરા કરવામાં વિલંબ થઈ શકે છે.
- આ પરિસ્થિતિ બતાવે છે કે ભરતી ઝડપી બનાવવી, વૈજ્ઞાનિકોને પ્રમોશનની સારી તકો આપવી અને અનુભવી સ્ટાફને સંસ્થામાં જાળવી રાખવો ખૂબ જરૂરી છે.