દિલ્હી ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ પોલિસી 2.0
#GS-3 #GS-2 #અર્થતંત્ર #માળખાકીય સુવિધાઓ #પર્યાવરણ #પ્રદૂષણ #ટકાઉ વિકાસ #ગુડ ગવર્નન્સ અને સામાજિક ન્યાય #સરકારી નીતિઓ અને હસ્તક્ષેપ #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- દિલ્હી સરકારે તાજેતરમાં તેની નવી **દિલ્હી ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ પોલિસી 2.0** ની જાહેરાત કરી છે. આ નીતિ **1 જુલાઈ 2026** થી અમલમાં આવશે અને **31 માર્ચ 2030** સુધી લાગુ રહેશે.
દિલ્હી ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ પોલિસી 2.0 ની મુખ્ય જોગવાઈઓ
- આ નીતિનો મુખ્ય હેતુ દિલ્હીને ઇલેક્ટ્રિક વાહનોનું મુખ્ય કેન્દ્ર બનાવવાનો છે. આ માટે ટુ-વ્હીલર, થ્રી-વ્હીલર, માલવાહક ટ્રક, સ્કૂલ બસ અને સરકારી વાહનો પર ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવશે.
- આ યોજના હેઠળ **31 માર્ચ 2030** સુધીમાં દિલ્હીના કુલ વાહનોમાંથી **30% વાહનો ઇલેક્ટ્રિક** કરવાનો લક્ષ્યાંક છે. અગાઉની **ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ પોલિસી 2020** હેઠળ **2025** સુધીમાં **14% વાહનો** ઇલેક્ટ્રિક બની ચૂક્યા છે.
- **1 જાન્યુઆરી 2027** થી દિલ્હીમાં ફક્ત ઇલેક્ટ્રિક થ્રી-વ્હીલર અને **N1 કેટેગરીના ટ્રક** જ નોંધાશે. તે પછી **1 એપ્રિલ 2028** થી માત્ર ઇલેક્ટ્રિક ટુ-વ્હીલરનું જ રજીસ્ટ્રેશન થશે.
- નીતિ જાહેર થયાના બે વર્ષમાં શાળાની બસોમાંથી ઓછામાં ઓછી **10% બસો** ઇલેક્ટ્રિક કરવી પડશે. **2030** સુધીમાં આ પ્રમાણ **30%** સુધી પહોંચાડવાનો લક્ષ્ય છે.
- આ નીતિના અમલ માટે સરકારે **₹7,000 કરોડ** ફાળવ્યા છે. ચાર્જિંગ સુવિધા, સબસિડી અને જૂના વાહનોના સ્ક્રૅપિંગ સહિત કુલ **₹15,000 કરોડ** રોકાણ કરવાનું આયોજન છે.
- વાહન ખરીદનારાઓને ખરીદ સબસિડી, રોડ ટેક્સમાં મુક્તિ અને રજીસ્ટ્રેશન ફીમાંથી છૂટ મળશે. ટુ-વ્હીલર ખરીદવા પર **પ્રથમ વર્ષે ₹30,000**, **બીજા વર્ષે ₹20,000** અને **ત્રીજા વર્ષે ₹10,000** ની મદદ મળશે.
- **BS-IV ઉત્સર્જન નિયમ** થી જૂના વાહનો સ્ક્રેપ કરવા પર નાણાકીય સહાય મળશે. જેમાં **ટુ-વ્હીલર માટે ₹10,000**, **થ્રી-વ્હીલર માટે ₹25,000**, **ફોર-વ્હીલર માટે ₹1 લાખ** અને **N1 ટ્રક માટે ₹50,000** અપાશે.
- દિલ્હીમાં **30,000 થી વધુ પબ્લિક ચાર્જિંગ પોઈન્ટ** ઊભા કરવામાં આવશે. આ ચાર્જિંગ નેટવર્ક બનાવવા માટે જ સરકારે **₹1,000 કરોડ** જેટલું બજેટ નક્કી કર્યું છે.
- આ નીતિના અમલીકરણ માટે **ટ્રાન્સપોર્ટ ડિપાર્ટમેન્ટ** મુખ્ય સંસ્થા તરીકે કામ કરશે. જ્યારે ચાર્જિંગ સુવિધાઓ ઊભી કરવાની જવાબદારી વીજ વિતરણ કંપનીઓ સાથે મળીને **દિલ્હી ટ્રાન્સકો લિમિટેડ** સંભાળશે.
- **3.5 થી 12 ટન** ક્ષમતા વાળા ઇલેક્ટ્રિક **N2 ટ્રક** ને **10 વર્ષ** સુધી નો એન્ટ્રી ના સમયમાંથી મુક્તિ મળશે. પરંતુ આ લાભ શરૂઆતના ત્રણ મહિનામાં ખરીદેલા પ્રથમ **1,000 N2 ટ્રક** ને જ મળશે.
- આ નીતિમાં હાઇબ્રિડ વાહનોને કોઈ સબસિડી આપવામાં આવશે નહીં. સરકારનું આખું ધ્યાન માત્ર શૂન્ય પ્રદૂષણ આપતા શુદ્ધ ઇલેક્ટ્રિક વાહનો પર જ છે.
પડકારો
- ઇલેક્ટ્રિક વાહનોની શરૂઆતી કિંમત વધારે હોવાથી ઓટો ડ્રાઇવરો, ડિલિવરી બોયઝ અને નાના વેપારીઓ માટે તેને ખરીદવું અઘરું બને છે.
- ઓછું વ્યાજ અને સરળ લોન ન મળવાને કારણે ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના લોકો ઇલેક્ટ્રિક વાહન સરળતાથી ખરીદી શકતા નથી.
- ચાર્જિંગ સ્ટેશનો યોગ્ય રીતે ન ચાલવા, લાઈટ જતી રહેવી અને બધી જગ્યાએ ચાર્જિંગ પોઈન્ટ ન મળવા જેવી મુશ્કેલીઓ રહે છે.
- ગીચ વિસ્તારોમાં એકસાથે ઘણા વાહનો ચાર્જ થવાથી વીજળીના ગ્રીડ પર ભારે દબાણ આવી શકે છે.
- જૂની બેટરીનો નિકાલ, ચાર્જિંગ સ્ટેશન માટે જમીન મેળવવી અને જૂના ગેરેજના મિકેનિક્સને નવી તાલીમ આપવી એ મોટા પડકારો છે.
મહત્વ
- ઇલેક્ટ્રિક વાહનો વધવાથી ધુમાડો અને પ્રદૂષણ ઘટશે, જેનાથી દિલ્હીની હવાની ગુણવત્તામાં સુધારો થશે.
- ટુ-વ્હીલર, રિક્ષા અને માલવાહક વાહનો રોજના સૌથી વધુ કિલોમીટર ફરે છે, તેથી આ ક્ષેત્રો પર ધ્યાન આપવાથી પ્રદૂષણમાં મોટો ઘટાડો થશે.
- આ નવી નીતિ દિલ્હીને માત્ર સબસિડી આપવાને બદલે ચોક્કસ નિયમો અને સમય મર્યાદા સાથે કામ કરતી કાયમી વ્યવસ્થા તરફ લઈ જાય છે.
- આનાથી ઇલેક્ટ્રિક વાહનોનું ઉત્પાદન, બેટરી સર્વિસ અને ચાર્જિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જેવા ક્ષેત્રોમાં નવું મૂડીરોકાણ આવશે.
- જો આ નીતિ સફળ થશે તો દિલ્હી ભારતની અન્ય મહાનગરપાલિકાઓ અને રાજ્યો માટે ઇલેક્ટ્રિક વાહનો અપનાવવાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ બનશે.