સેન્ટ્રલ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન ઓથોરિટી (CCPA)
#GS-2 #ગવર્નન્સ અને સામાજિક ન્યાય #નિયમનકારી સંસ્થાઓ #ભારતીય રાજ્યબંધારણ અને વ્યવસ્થા #કારોબારી #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય #ગ્રાહક સુરક્ષા #CCPA
મુખ્ય મુદ્દા
- ગ્રાહકોના અધિકારોના રક્ષણ માટે ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019 ની કલમ 10(1) હેઠળ જુલાઈ 2020 માં CCPA ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.
- કાયદાની કલમ 21 મુજબ આ ઓથોરિટી ગેરમાર્ગે દોરતી જાહેરાતો બંધ કરાવી શકે છે અને કંપનીઓ તથા જાહેરાત કરનાર કલાકારો પર દંડ લગાવી શકે છે.
- આ સંસ્થા પાસે ડાયરેક્ટર-જનરલ ના નેતૃત્વ હેઠળ પોતાની જાતે (સુઓ મોટુ) કે ફરિયાદોના આધારે તપાસ કરવાની સત્તા છે.
- તે ખતરનાક વસ્તુઓ બજારમાંથી પરત ખેંચવા, ગ્રાહકોને પૂરા પૈસા પાછા અપાવવા અને ગ્રાહક વિવાદ નિવારણ કમિશન માં કેસ દાખલ કરવા આદેશ આપી શકે છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- ખોરાક બનાવતી કંપનીઓ જાહેરાતમાં 100% શુદ્ધ કે કુદરતી જેવા ખોટા દાવા કરે છે, જેની સામે સેન્ટ્રલ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન ઓથોરિટી (CCPA) એ કડક કાર્યવાહી શરૂ કરી છે.
CCPA વિશે
- CCPA એ ગ્રાહકોના અધિકારોનું રક્ષણ કરવા, વેપારમાં થતી ગેરરીતિઓ અટકાવવા અને ખોટી જાહેરાતો પર લગામ લગાવવા માટેની દેશની સૌથી મોટી સંસ્થા છે.
- ભારત સરકારે ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019 ની કલમ 10(1) હેઠળ જુલાઈ 2020 માં આ સંસ્થાની સ્થાપના કરી હતી.
- આ સંસ્થાનો મુખ્ય હેતુ ગ્રાહકોના હિતોનું રક્ષણ કરવાનો છે, જેથી વેપારીઓ ગ્રાહકોનું શોષણ ન કરી શકે અને બજારમાં પારદર્શિતા જળવાઈ રહે.
મુખ્ય કાર્યો અને સત્તાઓ
- આ ઓથોરિટી પોતાની જાતે (સુઓ મોટુ) તપાસ શરૂ કરી શકે છે. તે ગ્રાહકોની ફરિયાદો કે કેન્દ્ર સરકારના આદેશ પર ડાયરેક્ટર-જનરલ ના નેતૃત્વ હેઠળ તપાસ કરી શકે છે.
- કાયદાની કલમ 21 હેઠળ આ સંસ્થા ખોટી જાહેરાતો બદલવા કે બંધ કરવા આદેશ આપી શકે છે. તે ઉત્પાદકો, વેપારીઓ અને જાહેરાત કરતા કલાકારો પર દંડ પણ લગાવી શકે છે.
- આ સંસ્થા ખતરનાક કે હાનિકારક સામાન બજારમાંથી પરત ખેંચવા, ખામીયુક્ત સેવાઓ બંધ કરવા અને ગ્રાહકોને પૂરા પૈસા પાછા અપાવવાનો આદેશ આપી શકે છે.
- તે ગ્રાહકો સાથે થતી છેતરપિંડી, છૂપા ચાર્જ અને ખોટી જાહેરાતો રોકવા માટે ચોક્કસ નિયમો બનાવે છે અને સુરક્ષા ચેતવણીઓ બહાર પાડે છે.
- આ ઓથોરિટી ગ્રાહકો વતી જિલ્લા, રાજ્ય કે રાષ્ટ્રીય ગ્રાહક વિવાદ નિવારણ કમિશન માં જાતે જઈને કેસ દાખલ કરી શકે છે.
મહત્વ
- આ સંસ્થા બનવાથી હવે ગ્રાહકે નુકસાન થયા પછી એકલા લડવું પડતું નથી, પરંતુ નુકસાન થાય તે પહેલાં જ સરકારી સિસ્ટમ કામમાં આવી જાય છે.
- તે દેશના બધા ગ્રાહકો વતી સરકારને કાનૂની લડાઈ લડવાની સત્તા આપે છે. આનાથી સામાન્ય માણસે મોટી કંપનીઓ સામે કોર્ટના ચક્કર કાપવા પડતા નથી.