કેબિનેટે કેમિકલ પાર્ક માટે BHAVYA Rasayan યોજનાને આપી મંજૂરી
#GS-3 #અર્થતંત્ર #માળખાકીય સુવિધાઓ #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય #ભવ્ય રસાયણ યોજના
મુખ્ય મુદ્દા
- કેન્દ્રીય કેબિનેટે દેશભરમાં 3 સમર્પિત કેમિકલ પાર્ક સ્થાપવા માટે રૂ. 3,030 કરોડ ના કુલ બજેટ સાથે BHAVYA Rasayan યોજનાને મંજૂરી આપી છે.
- આ યોજના હેઠળ કેન્દ્ર સરકાર દરેક પાર્ક માટે રૂ. 1,000 કરોડ સુધીની મદદ કરશે, જ્યારે રાજ્ય સરકારે ઓછામાં ઓછા રૂ. 500 કરોડ નું યોગદાન આપવાનું રહેશે.
- આ યોજના નાણાકીય વર્ષ 2026-27 થી નાણાકીય વર્ષ 2030-31 સુધી 5 વર્ષ માટે ચાલશે, જેમાં દરેક પાર્ક માટે ઓછામાં ઓછી 8 ચોરસ કિમી અથવા 2,000 એકર જમીન જોઈશે.
- કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 માં જાહેર થયેલી આ યોજનાનો હેતુ નિકાસ વધારવાનો અને આત્મનિર્ભર ભારત તથા વિકસિત ભારત @ 2047 ના સપનાને સાકાર કરવાનો છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- વડાપ્રધાનની અધ્યક્ષતામાં કેન્દ્રીય કેબિનેટે દેશભરમાં 3 સમર્પિત કેમિકલ પાર્ક સ્થાપવા માટે ભારત ઔદ્યોગિક વિકાસ યોજના રસાયણ (BHAVYA Rasayan) યોજના ને મંજૂરી આપી છે.
BHAVYA Rasayan યોજનાની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ અને નાણાકીય જોગવાઈ
- કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 માં જાહેર કરાયેલ BHAVYA Rasayan યોજના કેમિકલ, પેટ્રોકેમિકલ અને તેને લગતા ઉદ્યોગો માટે સંયુક્ત સુવિધાઓ સાથે 3 વિશેષ પાર્ક બનાવવાનું લક્ષ્ય રાખે છે.
- આ યોજના માટે કુલ રૂ. 3,030 કરોડ નું બજેટ ફાળવવામાં આવ્યું છે, જેમાં સામાન્ય પાયાની સુવિધાઓ માટે રૂ. 3,000 કરોડ અને વહીવટી ખર્ચ માટે રૂ. 30 કરોડ સામેલ છે.
- કેન્દ્ર સરકાર દરેક પાર્ક દીઠ રૂ. 1,000 કરોડ સુધીની ગ્રાન્ટ આપશે, જ્યારે જે તે રાજ્ય સરકારે ઓછામાં ઓછા રૂ. 500 કરોડ આપવાના રહેશે.
- આ યોજના નાણાકીય વર્ષ 2026-27 થી નાણાકીય વર્ષ 2030-31 સુધીના 5 વર્ષના ગાળા માટે અમલમાં મૂકાશે, જેમાં રાજ્યો વચ્ચે સ્પર્ધાત્મક ચેલેન્જ રૂટ દ્વારા પાર્કની પસંદગી થશે.
જમીન અને માળખાકીય સુવિધાઓની જરૂરિયાતો
- દરેક કેમિકલ પાર્ક માટે ઓછામાં ઓછી 8 ચોરસ કિમી એટલે કે 2,000 એકર વિવાદરહિત અને એકસામટી જમીન હોવી જરૂરી છે.
- આ પાર્કમાં તમામ સુવિધાઓ તૈયાર એટલે કે પ્લગ-એન્ડ-પ્લે મોડમાં મળશે, જેમાં દૂષિત પાણીના નિકાલના પ્લાન્ટ, જોખમી કચરાનું સંચાલન, પાણીનો પુરવઠો, સોલ્વન્ટ રિકવરી યુનિટ, સ્ટીમ નેટવર્ક, પાઇપલાઇન અને લોજિસ્ટિક્સનો સમાવેશ થાય છે.
આર્થિક લાભો અને યોજનાનું મહત્વ
- આ પાર્ક બનવાથી લોજિસ્ટિક્સ અને ઉત્પાદન ખર્ચ ઘટશે, સંસાધનોનો યોગ્ય ઉપયોગ થશે, દેશી-વિદેશી રોકાણ વધશે, નિકાસમાં વધારો થશે અને આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટશે.
- પર્યાવરણને અનુકૂળ માળખાકીય સુવિધાઓથી રોજગારીની નવી તકો ઊભી થશે, નાના ઉદ્યોગોને વેગ મળશે અને આત્મનિર્ભર ભારત તથા વિકસિત ભારત @ 2047 ના લક્ષ્યો પૂરા કરવામાં મદદ મળશે.