બ્રાઝિલના એમેઝોન જંગલમાં દાવાનળના કિસ્સામાં ઐતિહાસિક ઘટાડો નોંધાયો
#GS-3 #પર્યાવરણ #સંરક્ષણ #જૈવવિવિધતા #હવામાન પરિવર્તન #GS-1 #ભૂગોળ #ભૌતિક ભૂગોળ
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- **બ્રાઝિલના એમેઝોન** જંગલમાં લાગતી આગના કિસ્સા **1985 માં નોંધણી શરૂ થઈ ત્યારથી અત્યાર સુધીના સૌથી નીચલા સ્તરે** પહોંચી ગયા છે, જે **2024** ની સરખામણીએ મોટો સુધારો દર્શાવે છે.
- **મોડો પડેલો વરસાદ**, **વૃક્ષોના કાપવામાં આવેલો ઘટાડો** અને સ્થાનિક લોકોની જાગૃતિને કારણે આગનો ફેલાવો અટક્યો છે.
- વર્ષ **2024** માં લાગેલી મોટાભાગની આગ **માનવસર્જિત** હતી, જે ખેતી માટે જમીન સાફ કરવા, ગેરકાયદે ખનન અને જંગલ કાપવાને કારણે થઈ હતી.
- વૈજ્ઞાનિકોએ ચેતવણી આપી છે કે આગામી સમયમાં **સુપર અલ નીનો** ની અસરથી સૂકો સમયગાળો લંબાઈ શકે છે, જેથી ભવિષ્યમાં ફરી આગ લાગવાનું જોખમ વધી શકે છે.
એમેઝોન વર્ષાવન વિશેની મુખ્ય માહિતી
- દક્ષિણ અમેરિકાના **નવ દેશો અને વિસ્તારો** માં લગભગ **60 લાખ ચોરસ કિલોમીટર** માં ફેલાયેલું એમેઝોન દુનિયાનું સૌથી મોટું ટ્રોપિકલ વર્ષાવન છે.
- આ પ્રખ્યાત જંગલનો લગભગ **60%** જેટલો વિશાળ ભાગ એકલા **બ્રાઝિલ** દેશમાં આવેલો છે.
- આ જંગલ **એમેઝોન નદી બેસિન** વિસ્તારમાં વિસ્તરેલું છે, જે વિશ્વનું સૌથી મોટું રિવર બેસિન છે.
- તેની કુદરતી સીમાઓમાં ઉત્તરે **ગિઆના હાઇલેન્ડ્સ**, પશ્ચિમે **એન્ડીઝ પર્વતમાળા**, દક્ષિણે **બ્રાઝિલિયન પ્લેટો** અને પૂર્વે **એટલાન્ટિક મહાસાગર** આવેલા છે.
- વધારે વરસાદ, ઊંચો ભેજ અને સતત ગરમ હવામાનને લીધે અહીં ગીચ સદાબહાર જંગલોનો વિકાસ થયો છે.
- જૈવવિવિધતાના મુખ્ય કેન્દ્ર એવા આ જંગલમાં દુનિયાની જાણીતી જીવસૃષ્ટિમાંથી લગભગ **10%** પ્રજાતિઓ વસવાટ કરે છે.
- અહીંની વનસ્પતિઓમાં **બ્રાઝિલ નટ**, **રબર**, **મહોગની**, **સીડર** અને **રોઝવુડ** જેવા મહત્ત્વના વૃક્ષો જોવા મળે છે.
- આ વિસ્તારના મુખ્ય પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓમાં **જેગુઆર**, **કેપીબારા**, **ટેપિર**, **સ્લોથ**, **એનાકોન્ડા**, **કેમેન**, **ટુકન** અને **મકાઉ** નો સમાવેશ થાય છે.
- આ જંગલના મુખ્ય સંરક્ષિત વિસ્તારોમાં ઇક્વાડોરનું **યાસુની નેશનલ પાર્ક** તથા બ્રાઝિલના **જાઉ નેશનલ પાર્ક**, **તુમુકુમાકે નેશનલ પાર્ક** અને **પિકો દા નેબલિના નેશનલ પાર્ક** છે.
- આ ઉપરાંત પેરુના **માનુ નેશનલ પાર્ક** અને **પકાયા-સામિરિયા નેશનલ રિઝર્વ** તેમજ કોલંબિયાનું **અમાકાયાકુ નેશનલ નેચરલ પાર્ક** પણ જાણીતા સંરક્ષિત વિસ્તારો છે.
- પૃથ્વીના **"ફેફસાં"** તરીકે ઓળખાતું આ જંગલ વાતાવરણમાંથી કાર્બન શોષી લેતા **કાર્બન સિંક** તરીકે કામ કરે છે અને વૈશ્વિક આબોહવાને સમતોલ રાખે છે.
- **એમેઝોન નદી** પેરુના **એન્ડીઝ પર્વતો**માંથી નીકળે છે, જે પાણીના જથ્થાની દ્રષ્ટિએ દુનિયાની સૌથી મોટી અને **નાઇલ** પછી બીજા નંબરની સૌથી લાંબી નદી છે.
- આ મુખ્ય નદીને મળતી મોટી સહાયક નદીઓમાં **રિયો નેગ્રો**, **મડેઇરા** અને **ઝિંગુ** નો સમાવેશ થાય છે.