બેંક ઓફ બરોડા ડેટા લીક અને ભારતનું સાઇબર સુરક્ષા માળખું
#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #સાઇબર સુરક્ષા #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #આઇટી અને કોમ્પ્યુટર્સ
મુખ્ય મુદ્દા
- જાહેર ક્ષેત્રની Bank of Baroda માંથી અંદાજે 1 TB ગ્રાહક ડેટા ડાર્ક વેબ પર લીક થતાં ફોરેન્સિક તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે.
- ભારતમાં બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ માટે સાઇબર હુમલાની માહિતી 6 કલાક ની અંદર CERT-In ને આપવી ફરજિયાત છે.
- DPDP Act, 2023 અને IT Act, 2000 હેઠળ ડેટા સુરક્ષા ન જાળવનાર સંસ્થાઓ સામે દંડની જોગવાઈ છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- જાહેર ક્ષેત્રની Bank of Baroda માંથી અંદાજે 1 TB ગ્રાહક ડેટા ડાર્ક વેબ પર લીક થયો હોવાના અહેવાલ બાદ બેંકે ફોરેન્સિક તપાસ શરૂ કરી છે.
- બેંકે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તેની મુખ્ય બેંકિંગ સિસ્ટમ સુરક્ષિત છે અને તેમાં કોઈ સેંધ લાગી નથી.
- તાજેતરમાં Tata Electronics ransomware attack (2026), BSNL data breach (2024), WazirX crypto heist (2024), ICMR data leak (2023) અને Air India cyberattack (2021) જેવા સાઇબર હુમલાઓએ દેશની ડેટા સુરક્ષા સામે સવાલો ઊભા કર્યા છે.
વેબના વિવિધ સ્તરો
- Surface Web સામાન્ય વેબસાઇટ્સ ધરાવે છે, જેને ગૂગલ જેવા સર્ચ એન્જિન સરળતાથી શોધી શકે છે.
- Deep Web એ વેબનો એવો ભાગ છે જ્યાં પહોંચવા માટે પાસવર્ડ અથવા લોગિન જરૂરી છે, જેમ કે બેંકિંગ પોર્ટલ કે ખાનગી ઇમેઇલ.
- Dark Web એ ગુપ્ત રાખવામાં આવેલો એક નાનો ભાગ છે, જ્યાં પહોંચવા માટે Tor browser જેવા ખાસ સોફ્ટવેરની જરૂર પડે છે.
- આ નેટવર્ક યુઝરની ઓળખ અને IP એડ્રેસ છુપાવે છે, તેથી તેનો ઉપયોગ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ અને ડેટા વેચવા માટે થાય છે.
સાઇબર સુરક્ષા અને ડેટા સુરક્ષા માટે ભારતનું માળખું
- CERT-In એ હેકિંગ અને ફિશિંગ જેવા સાઇબર જોખમો સામે લડવા માટેની દેશની મુખ્ય સરકારી એજન્સી છે.
- બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓએ કોઈપણ ગંભીર સાઇબર હુમલાની જાણ 6 કલાક માં CERT-In ને કરવી પડે છે.
- RBI's Cyber Security Framework for Banks મુજબ બેંકોએ સાઇબર સુરક્ષા નીતિ અને Cyber Crisis Management Plan (CCMP) બનાવવું જરૂરી છે.
- Digital Personal Data Protection (DPDP) Act, 2023 મુજબ ગ્રાહકોના ડેટાની સુરક્ષા ન કરનાર બેંકો પર ભારે દંડ થઈ શકે છે.
- IT Act, 2000 ની કલમ 43A અને 66 વગર પરવાનગી ડેટા ચોરી કરવા બદલ અને ડેટા સુરક્ષિત ન રાખવા બદલ સજાની જોગવાઈ કરે છે.