કૃષિ મંત્રાલયે કાર્બોસલ્ફાન કીટકનાશક પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાની ભલામણ કરી

#GS-3 #પર્યાવરણ #પ્રદૂષણ #અર્થતંત્ર #કૃષિ #GS-2 #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય #કાર્બોસલ્ફાન #ઇન્સેક્ટિસાઇડ્સ એક્ટ, 1968

મુખ્ય મુદ્દા

કૃષિ મંત્રાલયે ઇન્સેક્ટિસાઇડ્સ એક્ટ, 1968 હેઠળ કાર્બોસલ્ફાન કીટકનાશક પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાની ભલામણ કરી છે.
કાર્બોસલ્ફાન નો ઉપયોગ ભારતમાં ડાંગર, કપાસ, શેરડી અને શાકભાજી જેવા પાકોને જીવાતોથી બચાવવા માટે થાય છે.
આ રસાયણ જમીન અને પાણીમાં ઝડપથી ભળીને કાર્બોફ્યુરાન માં ફેરવાઈ જાય છે, જે ખૂબ જ ઝેરી પદાર્થ છે.
કાર્બોસલ્ફાન ના લીધે ખેડૂતોના સ્વાસ્થ્યને નુકસાન થાય છે અને પક્ષીઓ, મધમાખીઓ તેમજ જળચર જીવોનો નાશ થાય છે.

કૃષિ મંત્રાલયે કાર્બોસલ્ફાન કીટકનાશક પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. માનવ સ્વાસ્થ્ય અને પર્યાવરણને થતા નુકસાનને ધ્યાનમાં રાખીને ઇન્સેક્ટિસાઇડ્સ એક્ટ, 1968 હેઠળ આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.

કાર્બોસલ્ફાન એ કાર્બામેટ જૂથનું કીટકનાશક છે, જે વિવિધ પ્રકારના કીટકો અને જીવાતોનો નાશ કરે છે.
તે કીટકોમાં એસેટિલકોલાઇનએસ્ટેરેઝ (AChE) નામના ઉત્સેચકને રોકે છે. આનાથી કીટકોના ચેતાતંત્ર પર અસર થાય છે અને તેઓ ઝડપથી લકવાગ્રસ્ત થઈ જાય છે.
ડાંગરની ખેતીમાં ખેડૂતો ગાભમારાની સુડી, ગાંગડા માખી અને લીલા પાન ફેદિયા જેવી જીવાતો સામે આનો ઉપયોગ કરે છે.
કપાસના પાકમાં તે મોલો-મશી, તડતડિયાં, થ્રિપ્સ અને સફેદ માખી જેવી ચૂસિયા પ્રકારની જીવાતોને નિયંત્રિત કરે છે.
ફળો, શાકભાજી, શેરડી અને મગફળી જેવા પાકોને જમીનમાં રહેતી અને પાંદડા ખાતી જીવાતોથી બચાવવા માટે પણ તે વાપરવામાં આવે છે.

કાર્બોસલ્ફાન છોડના મૂળ અને પાંદડા દ્વારા ઝડપથી શોષાઈ જાય છે. તે આખા છોડમાં ફેલાઈને પાંદડા ખાતી અને રસ ચૂસતી જીવાતોનો નાશ કરે છે.
તે એસેટિલકોલાઇનએસ્ટેરેઝ (AChE) ઉત્સેચકની પ્રક્રિયાને રોકીને જીવાતોના ચેતાતંત્રને સતત ઉત્તેજિત રાખે છે.
આ રસાયણ મૂળરૂપે કાર્બોફ્યુરાન માંથી બનાવાયેલું છે. જમીન કે છોડ પર છંટકાવ કર્યા પછી તે ઝડપથી કાર્બોફ્યુરાન માં રૂપાંતરિત થઈ જાય છે.
બજારમાં આ દવા મુખ્યત્વે પ્રવાહી ઇમલ્સિફાઇબલ કોન્સન્ટ્રેટ્સ (EC) અને દાણાદાર ગ્રેન્યુલ્સ (G) ના સ્વરૂપમાં મળે છે.

કાર્બોસલ્ફાન જમીન, પાણી અને છોડમાં ભળીને ઝડપથી કાર્બોફ્યુરાન બને છે. કાર્બોફ્યુરાન એ અત્યંત ઝેરી કેમિકલ છે, જેના પર ઘણા દેશોએ પહેલાથી જ પ્રતિબંધ મૂકેલો છે.
ખેતરોમાં છંટકાવ કરતી વખતે કે પાકમાં રહી ગયેલા રસાયણના લીધે ખેડૂતો અને ગ્રાહકોના સ્વાસ્થ્ય પર ગંભીર અસરો થાય છે.
આ દવાથી પક્ષીઓ, મધમાખીઓ અને જમીનના ઉપયોગી સુક્ષ્મજીવો જેવા બિન-હાનિકારક જીવો પણ મરી જાય છે.
ડાંગરના ખેતરોમાંથી વહેતું પાણી આ કેમિકલને નદીઓ અને તળાવો સુધી પહોંચાડે છે, જેનાથી પીવાનું પાણી અને ભૂગર્ભ જળ પ્રદૂષિત થાય છે.