એઆઈ ગવર્નન્સ પર પ્રથમ યુએન ગ્લોબલ ડાયલોગ
#GS-3 #સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજી #એઆઈ #વર્તમાન બનાવો #આંતરરાષ્ટ્રીય #રેપિડ ફાયર કરંટ અફેર્સ #પ્રિલિમ્સ માટે ઉપયોગી તથ્યો
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- તાજેતરમાં જિનીવામાં **એઆઈ ગવર્નન્સ પર પ્રથમ યુએન ગ્લોબલ ડાયલોગ** યોજાયો હતો, જેમાં આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ માટે સામાન્ય નિયમો બનાવવા વિવિધ દેશોની સરકારો, ઉદ્યોગો, શિક્ષણશાસ્ત્રીઓ અને નાગરિક સમાજના લોકો ભેગા થયા હતા.
- આ વૈશ્વિક સંવાદનું બીજું સત્ર **મે 2027** માં ન્યૂયોર્કમાં યોજવાનું નક્કી કરવામાં આવ્યું છે.
સંવાદ વિશે
- વર્ષ **2024 માં અપનાવવામાં આવેલા ગ્લોબલ ડિજિટલ કોમ્પેક્ટ** પછી, **યુએન જનરલ એસેમ્બલીના પ્રસ્તાવ 79/325** હેઠળ આ સંવાદની સ્થાપના કરવામાં આવી છે.
- આ મંચનો મુખ્ય હેતુ વિશ્વભરમાં એઆઈ સંચાલન માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ, વૈજ્ઞાનિક સમજ, જવાબદારી અને ક્ષમતા નિર્માણને મજબૂત બનાવવાનો છે.
ભારતનું વલણ અને પાયાના સિદ્ધાંતો
- ભારતે માનવ-કેન્દ્રિત, સમાવેશી, સુરક્ષિત અને વિશ્વાસપાત્ર વૈશ્વિક એઆઈ માળખાની માંગ કરી છે, જેમાં ટેકનોલોજીના વિકાસ પર માનવ દેખરેખ જળવાઈ રહે.
- ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું કે જવાબદાર એઆઈ શાસને માનવ અધિકારોનું રક્ષણ કરવું જોઈએ, તેનો દુરુપયોગ અને ભેદભાવ અટકાવવો જોઈએ, તથા આરોગ્ય, પોલીસ અને ન્યાય પ્રણાલી જેવા ક્ષેત્રોમાં અંતિમ નિર્ણયનો અધિકાર માણસ પાસે જ રહેવો જોઈએ.
ગ્લોબલ સાઉથ અને ક્ષમતાના તફાવતો
- ભારતે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે વિકાસશીલ દેશો એઆઈના વૈશ્વિક નિયમો બનાવવામાં ભાગ લઈ શકે અને તેનાથી થતા વિકાસનો સરખો લાભ મેળવી શકે, તે માટે તેમને ટેકનોલોજી, નાણાકીય અને સંસ્થાકીય મદદ મળવી જરૂરી છે.
ભારતનો સ્થાનિક અભિગમ
- ભારતની **નેશનલ સ્ટ્રેટેજી ફોર AI** અને **નેશનલ AI ગવર્નન્સ ગાઇડલાઇન્સ** **"AI for All"** ના સિદ્ધાંત પર ચાલે છે, જે ટેકનોલોજીની પ્રગતિને રોક્યા વગર સમાવેશી વિકાસ અને નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપે છે.
પડકારો
- આ સંવાદમાં **ડીપફેક્સ**, **જાતીય શોષણ**, બાળકો માટેના જોખમો, સ્વાયત્ત હથિયારો, ગેરમાર્ગે દોરતી એઆઈ સિસ્ટમ્સ, પર્યાવરણીય નુકસાન, અસમાન પહોંચ અને દેશો વચ્ચે આર્થિક તથા સુરક્ષા વિષયક તફાવતો વધવાની ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.
આગળનો માર્ગ
- ભારત અને યુએને તમામ દેશોને સર્વસંમતિ આધારિત બહુપક્ષીય શાસન, એકસરખા સુરક્ષા પરીક્ષણો, સ્પષ્ટ કાનૂની જવાબદારી, પર્યાવરણીય અહેવાલોમાં પારદર્શિતા, પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જાથી ચાલતા ડેટા સેન્ટર્સ અને માનવ અધિકારોના મજબૂત રક્ષણની અપીલ કરી છે જેથી એઆઈ સમાન વિકાસનું માધ્યમ બની શકે.