વિશ્વ ઝૂનોસિસ દિવસ અને ભારતની વન હેલ્થ પહેલ
#GS-2 #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #આરોગ્ય #વર્તમાન પ્રવાહો #રાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- કેન્દ્રીય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયે નવી દિલ્હીમાં એક રાષ્ટ્રીય બેઠકનું આયોજન કર્યું હતું.
- આ બેઠક સ્વાસ્થ્ય વ્યૂહરચનાઓ પર ચર્ચા કરવા માટે વિશ્વ ઝૂનોસિસ દિવસ નિમિત્તે યોજાઈ હતી.
- અધિકારીઓએ ઝૂનોટિક રોગોને રોકવા માટેના એક ખાસ મુસદ્દા પર વિગતવાર ચર્ચા કરી હતી.
- આ યોજના માનવ, પ્રાણી અને પર્યાવરણના સ્વાસ્થ્યને એકસાથે જોડતા વન હેલ્થ અભિગમ પર આધારિત છે.
વિશ્વ ઝૂનોસિસ દિવસ અને મહત્વની પહેલ
- દર વર્ષે 6 જુલાઈ ના રોજ વિશ્વ ઝૂનોસિસ દિવસ ઉજવવામાં આવે છે.
- આ દિવસ 1885 માં વૈજ્ઞાનિક લુઈ પાશ્ચર દ્વારા શોધાયેલી હડકવાની પ્રથમ સફળ રસીની યાદ અપાવે છે.
- વર્ષ 2026 માટે આ દિવસનો મુખ્ય વિષય વન વર્લ્ડ, વન હેલ્થ: પ્રિવેન્ટ ઝૂનોસિસ રાખવામાં આવ્યો છે.
- આ નવો રાષ્ટ્રીય પ્લાન રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને તેમની સ્થાનિક જરૂરિયાત મુજબ યોજનાઓ બનાવવામાં મદદ કરશે.
- સરકારે ઝૂનોટિક રોગો અટકાવવાના રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમ હેઠળ બે મહત્વના ડિજિટલ સાધનો લોન્ચ કર્યા છે.
- આમાંનું પહેલું સાધન એક લર્નિંગ પેકેજ છે જે મનુષ્યો અને પ્રાણીઓને નુકસાન કરતા 10 મુખ્ય રોગો પર ધ્યાન આપે છે.
- આ યાદીમાં એન્થ્રેક્સ (Anthrax), બ્રુસેલોસિસ (Brucellosis), કેએફડી (KFD) અને સીસીએચએફ (CCHF) જેવા જીવલેણ રોગો સામેલ છે.
- આ ઉપરાંત નીપાહ (Nipah), એમપોક્સ (Mpox), હડકવા (Rabies), લેપ્ટોસ્પાયરોસિસ, સ્ક્રબ ટાઈફસ અને ઝીકા (Zika) નો પણ તેમાં સમાવેશ થાય છે.
- બીજું સાધન ઈ-લર્નિંગ મોડ્યુલ્સ છે જે ડોક્ટરો, પશુ ચિકિત્સકો અને આરોગ્ય કર્મચારીઓને ઓનલાઈન તાલીમ આપશે.
- નિષ્ણાતોએ ઈન્ટીગ્રેટેડ હેલ્થ ઈન્ફોર્મેશન પ્લેટફોર્મ (IHIP) 2.0 ની મદદથી તમામ ક્ષેત્રો વચ્ચે ઝડપથી ડેટા શેર કરવા પર ભાર મૂક્યો છે.
- આ આખી પ્રક્રિયા પર નજર રાખવા અને વિવિધ મંત્રાલયો વચ્ચે તાલમેળ સાધવા નેશનલ સેન્ટર ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ (NCDC) મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે.
ઝૂનોટિક રોગો વિશે
- ઝૂનોટિક રોગો એવા ચેપી રોગો છે જે કુદરતી રીતે કરોડરજ્જુ ધરાવતા પ્રાણીઓ અને મનુષ્યો વચ્ચે ફેલાય છે.
- આ રોગો વાયરસ, બેક્ટેરિયા, પરોપજીવીઓ અને ફૂગ જેવા જુદા જુદા જીવાણુઓથી થાય છે.
- ચેપગ્રસ્ત પ્રાણીની લાળ, લોહી, પેશાબ કે મળના સીધા સંપર્કમાં આવવાથી આ રોગ થઈ શકે છે.
- પ્રાણીઓ રહેતા હોય તે જગ્યા અથવા દૂષિત સપાટીને અડવાથી પણ આ ચેપ ફેલાય છે.
- ઈતરડી, મચ્છર અથવા ચાંચડ જેવા જીવજંતુઓ કરડવાથી આ રોગ મનુષ્યમાં ફેલાય છે જેને વાહક જન્ય ચેપ કહેવાય છે.
- દૂષિત માંસ ખાવાથી, કાચું દૂધ પીવાથી અથવા દૂષિત પાણી વાપરવાથી ખોરાક દ્વારા આ રોગ ફેલાઈ શકે છે.