કેન્સરની સારવાર માટે વેપ્ડેજેસ્ટ્રન્ટ અને PROTAC ટેકનોલોજી
#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #બાયોટેકનોલોજી #આરોગ્ય #કેન્સર ઉપચાર #પ્રોટેક ટેકનોલોજી
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- અમેરિકાની FDA એ હાલમાં જ વેપ્ડેજેસ્ટ્રન્ટ નામની દવાને મંજૂરી આપી છે. PROTAC ટેકનોલોજી પર આધારિત આ દુનિયાની પ્રથમ મંજૂર થયેલી દવા છે, તેથી આ એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ છે.
વેપ્ડેજેસ્ટ્રન્ટ દવા વિશે
- વેપ્ડેજેસ્ટ્રન્ટ એ મોં દ્વારા લેવાતી ગોળી છે જેને PROTAC ટેકનોલોજીથી બનાવવામાં આવી છે. જૂની દવાઓ માત્ર ખરાબ પ્રોટીનને રોકતી હતી, પણ આ દવા કોષની પોતાની સફાઈ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરીને એ પ્રોટીનને સાવ ખતમ કરી દે છે.
- આ નવી દવા આર્વિનાસ (Arvinas, Inc.) અને ફાઇઝર (Pfizer) એમ બે ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓએ સાથે મળીને બનાવી છે.
- આ દવા ESR1-મ્યુટેટેડ, ER-પોઝિટિવ અને HER2-નેગેટિવ પ્રકારના એડવાન્સ્ડ બ્રેસ્ટ કેન્સરની સારવાર કરે છે. સામાન્ય હોર્મોન થેરાપી સામે પ્રતિકાર દર્શાવતા બદલાયેલા ઇસ્ટ્રોજન રિસેપ્ટરને તે નિશાન બનાવે છે.
PROTAC ટેકનોલોજી કેવી રીતે કામ કરે છે?
- PROTAC અણુના બે છેડા હોય છે. એક છેડો રોગ ફેલાવતા પ્રોટીનને પકડે છે અને બીજો છેડો E3 લિગેઝ નામના ઉત્સેચક સાથે જોડાય છે.
- આ અણુ બંને ભાગોને એકસાથે પકડી રાખે છે અને ટર્નરી કોમ્પ્લેક્સ નામનું એક અસ્થાયી માળખું બનાવે છે.
- આ પછી, E3 લિગેઝ ખરાબ પ્રોટીન પર યુબિક્વિટિન નામના ટેગ લગાવી દે છે. આ ટેગના કારણે કોષ એ પ્રોટીનને નષ્ટ કરવા માટે ઓળખી લે છે.
- કોષમાં આવેલું પ્રોટીઆસોમ માર્ક કરેલા પ્રોટીનને તોડીને એમિનો એસિડમાં ફેરવી નાખે છે. આ દરમિયાન PROTAC અણુ પોતે સલામત રહે છે અને બીજા ખરાબ પ્રોટીનને નષ્ટ કરવા માટે આગળ વધે છે.
વેપ્ડેજેસ્ટ્રન્ટની મુખ્ય વિશેષતાઓ
- જૂની દવાઓ માત્ર પ્રોટીનના સિગ્નલને રોકતી હતી, પરંતુ વેપ્ડેજેસ્ટ્રન્ટ ઇસ્ટ્રોજન રિસેપ્ટર ને સાવ હટાવી દે છે. આનાથી કેન્સર વધારતા તમામ સંકેતો બંધ થઈ જાય છે.
- વેપ્ડેજેસ્ટ્રન્ટનો એક જ અણુ વારંવાર ઘણા બધા ખરાબ પ્રોટીનનો નાશ કરી શકે છે. આ ક્ષમતાના કારણે દર્દીને ઓછી માત્રામાં દવા આપવી પડે છે.
- દર્દીઓએ આ દવાની દિવસમાં એક જ વાર મોં દ્વારા ગોળી લેવાની રહે છે. આનાથી ફુલવેસ્ટ્રન્ટ જેવા મહિનામાં એક વાર અપાતા ઇન્જેક્શનમાંથી મુક્તિ મળે છે.
- 624 દર્દીઓ પર થયેલા પ્રયોગમાં, આ દવાથી કેન્સર વધ્યા વગરનો સમય સરેરાશ 5 મહિના રહ્યો, જે ફુલવેસ્ટ્રન્ટ દવામાં માત્ર 2.1 મહિના હતો.
- આ દવાની મોટાભાગની આડઅસરો હળવી છે, જેમ કે થાક લાગવો, ઉલટી જેવું થવું, સ્નાયુમાં દુખાવો થવો અને લીવર કે હૃદયના રિપોર્ટમાં થોડા સમય માટે ફેરફાર થવો.
વૈશ્વિક કેન્સર ઉપચાર માટે મહત્વ
- PROTAC ટેકનોલોજીની મદદથી વૈજ્ઞાનિકો હવે એવા પ્રોટીનનો પણ નાશ કરી શકે છે જેમને પહેલા જૂની દવાઓથી મટાડવા અશક્ય માનવામાં આવતા હતા.
- બદલાયેલા રિસેપ્ટરને માત્ર રોકવાને બદલે સાવ ખતમ કરીને, આ દવા ત્યારે નવી આશા આપે છે જ્યારે એડવાન્સ્ડ કેન્સરમાં સામાન્ય હોર્મોન થેરાપી કામ કરવાનું બંધ કરી દે છે.