ઉત્કલમણી પંડિત ગોપબંધુ દાસ: જીવન, યોગદાન અને વારસો
#જીએસ-1 #ઇતિહાસ #આધુનિક ભારત #સ્વતંત્રતા સંગ્રામ #ઉત્કલમણી પંડિત ગોપબંધુ દાસ #સામાજિક સુધારકો #ઓડિશા
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- નવી દિલ્હીના લજપત ભવન ખાતે ભારતના રાષ્ટ્રપતિએ પ્રખ્યાત સ્વતંત્રતા સેનાની અને સામાજિક સુધારક ઉત્કલમણી પંડિત ગોપબંધુ દાસ ની પ્રતિમાનું અનાવરણ કર્યું છે.
પરિચય
- ઉત્કલમણી પંડિત ગોપબંધુ દાસ (1877 થી 1928) ઓડિશાના એક મહાન સ્વતંત્રતા સેનાની, સામાજિક સુધારક, શિક્ષણશાસ્ત્રી, કવિ અને પત્રકાર હતા.
- લોકોએ તેમને પ્રેમથી ઉત્કલમણી એટલે કે ઓડિશાનું રત્નનું બિરુદ આપ્યું હતું. તેમણે દેશની આઝાદી, ઓડિયા ભાષાના વિસ્તારોનું એકીકરણ, ખુલ્લી શાળાનું શિક્ષણ અને પૂર પીડિતોની સેવામાં આખું જીવન સમર્પિત કરી દીધું હતું.
શરૂઆતી જીવન
- તેમનો જન્મ 9 ઓક્ટોબર 1877 ના રોજ ઓડિશાના પુરી નજીક સુઆંડો ગામમાં સ્વર્ણમયી દેવી અને દૈતારી દાસને ત્યાં થયો હતો, પરંતુ બાળપણમાં જ તેમની માતાનું નિધન થયું હતું.
- કટક ની રાવેનશો કોલેજમાં અભ્યાસ કરતી વખતે તેમણે વિદ્યાર્થીઓમાં દેશભક્તિ અને સમાજસેવાની ભાવના જગાડવા કર્તવ્ય બોધિની સમિતિ ની સ્થાપના કરી હતી.
- તેમણે કલકત્તા યુનિવર્સિટીમાંથી બી.એ., એમ.એ. અને એલએલ.બી. ની ડિગ્રી મેળવી હતી. પુરી અને કટકમાં વકીલાત શરૂ કર્યા પછી પણ તેમણે સમાજસેવા અને દેશની આઝાદી માટે વકીલાત છોડી દીધી હતી.
ભારતના સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં યોગદાન
- વર્ષ 1920 માં તેઓ ઉત્કલ પ્રદેશ કોંગ્રેસ કમિટી (UPCC) ના પ્રથમ પ્રમુખ બન્યા અને ઓડિશાને રાષ્ટ્રીય સ્વતંત્રતા ચળવળ સાથે જોડ્યું.
- તેમણે ઓડિશામાં મહાત્મા ગાંધીના અસહકાર આંદોલન નું નેતૃત્વ કર્યું અને યુવાનોને અંગ્રેજોની શાળાઓ અને અદાલતો છોડવા પ્રેરિત કર્યા, જેના કારણે તેમને ઘણી વાર જેલ જવું પડ્યું.
- લાલા લજપતરાયના વિચારોથી પ્રભાવિત થઈને તેઓ સર્વન્ટ્સ ઓફ ધ પીપલ સોસાયટી માં જોડાયા અને બાદમાં તેના રાષ્ટ્રીય ઉપપ્રમુખ બન્યા.
- તેમણે ઉત્કલ સંમિલની ના માધ્યમથી ઓડિયા ભાષી વિસ્તારોને ભેગા કરવાનું કામ કર્યું. તેમના આ પ્રયાસોથી વર્ષ 1936 માં ઓડિશા ભારતનું પ્રથમ ભાષા આધારિત રાજ્ય બન્યું.
મુખ્ય કાર્યો અને પ્રદાન
- તેમણે વર્ષ 1909 માં પુરી નજીક સાખીગોપાલ ખાતે સત્યવાદી બન વિદ્યાલય ની સ્થાપના કરી. આ ગુરુકુળ પદ્ધતિની શાળામાં જ્ઞાતિના ભેદભાવ વગર બધા બાળકો સાથે ભણતા અને સાથે જમતા હતા.
- તેમણે વર્ષ 1919 માં ધ સમાજ નામનું ઓડિયા અખબાર શરૂ કર્યું. સરળ ઓડિયા ભાષામાં લખાતા આ અખબારે ગ્રામીણ લોકોને જાગૃત કર્યા અને અંગ્રેજોના શોષણને ખુલ્લું પાડ્યું.
- જેલવાસ દરમિયાન તેમણે બંદી ર આત્મકથા, ધર્મપદ અને કારા કવિતા જેવા જાણીતા દેશભક્તિપૂર્ણ પુસ્તકો અને કવિતાઓની રચના કરી હતી.
અંતિમ દિવસો અને વારસો
- ગોપબંધુ દાસે અંગત દુઃખ કરતા સમાજસેવાને હંમેશા આગળ રાખી. તેમનો મોટો પુત્ર મૃત્યુ પથારીએ હતો ત્યારે પણ તેઓ પૂર પીડિતોની રાહત કામગીરીમાં વ્યસ્ત રહ્યા હતા.
- સતત પરિશ્રમ અને બીમારીના કારણે માત્ર 50 વર્ષની વયે 17 જૂન 1928 ના રોજ તેમનું અવસાન થયું.
- અવસાન પહેલાં તેમણે ધ સમાજ અખબાર અને પોતાની તમામ સંપત્તિ સર્વન્ટ્સ ઓફ ધ પીપલ સોસાયટી ને દાનમાં આપી દીધી હતી.