આજીવન શિક્ષણ માટે ઉલ્લાસ એટલે કે ULLAS પહેલ
#GS-2 #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #શિક્ષણ #વર્તમાન પ્રવાહો #રાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- ઉત્તરાખંડના રાજ્યપાલ લેફ્ટનન્ટ જનરલ (નિવૃત્ત) ગુરમીત સિંહ દ્વારા એક સત્તાવાર દરખાસ્તને મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
- આ મંજૂરી મળતાં જ ઉત્તરાખંડ હવે ભારતનું છઠ્ઠું સંપૂર્ણ સાક્ષર રાજ્ય બની ગયું છે.
ઉલ્લાસ (ULLAS) પહેલ વિશે
- ULLAS નું પૂરું નામ Understanding of Lifelong Learning for All in Society છે.
- કેન્દ્ર સરકારની આ યોજના New India Literacy Programme અથવા નવ ભારત સાક્ષરતા કાર્યક્રમ તરીકે પણ ઓળખાય છે.
- આ કાર્યક્રમ પ્રૌઢ શિક્ષણની જૂની વ્યાખ્યા બદલે છે, જ્યાં લોકોને માત્ર પોતાની સહી કરતા શીખવવામાં આવતું હતું.
- હવે સાક્ષરતાનો અર્થ રોજિંદા જીવનના વ્યવહારુ કામો અને જરૂરી કૌશલ્યો શીખવા એવો કરવામાં આવ્યો છે.
- કેન્દ્ર સરકારે આ દેશવ્યાપી યોજનાને નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૭ સુધીના પાંચ વર્ષ માટે મંજૂરી આપી છે.
- કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રાલય હેઠળનું શાળા શિક્ષણ અને સાક્ષરતા વિભાગ (DoSEL) આ આખી યોજનાનું સંચાલન કરે છે.
ધ્યેય અને ઉદ્દેશ્યો
- આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ ૧૫ વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના એવા નિરક્ષર લોકોને ભણાવવાનો છે જેઓ શાળાએ જઈ શક્યા નથી.
- તેનો લક્ષ્યાંક પાંચ વર્ષમાં ૫ કરોડ લોકોને પાયાનું વાંચન, લેખન અને ગણિત શીખવવાનો છે.
- આ લક્ષ્ય પૂરું કરવા માટે ઓનલાઇન અને ઓફલાઇન બંને રીતોનો ઉપયોગ કરીને દર વર્ષે ૧ કરોડ લોકોને ભણાવવામાં આવશે.
- આ પહેલ પ્રૌઢ શિક્ષણને સરકારી આદેશને બદલે નાગરિકોની ફરજ એટલે કે કર્તવ્ય બોધ માં બદલવા માંગે છે.
- આ માટે સરકારી કર્મચારીઓ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે સમાજના સ્વયંસેવકોની મદદ લેવામાં આવે છે.
મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ
- નવા નિયમ મુજબ, હવે એ જોવામાં આવે છે કે વ્યક્તિ વાંચી-લખી શકે છે કે નહીં, ફોન વાપરી શકે છે કે નહીં અને પૈસાની ગણતરી સમજે છે કે નહીં.
- આ ભણતર માટે સ્થાનિક સરકારી શાળાઓને મુખ્ય કેન્દ્ર બનાવવામાં આવી છે.
- શાળાના ખાલી રૂમ, ગામના પુસ્તકાલય કે પંચાયત ઘરને સામાજિક ચેતના કેન્દ્ર માં ફેરવીને ત્યાં સાંજે વર્ગો ચલાવવામાં આવે છે.
- લોકો આ યોજનામાં જોડાવા અને પોતાનો અભ્યાસ જોવા માટે ULLAS Mobile App and Portal નો ઉપયોગ કરી શકે છે.
- ભણવા માટેની સામગ્રી સ્થાનિક ભાષાઓમાં ઓનલાઇન માધ્યમો અને ખાસ કરીને DIKSHA portal પર ઉપલબ્ધ કરાવાઈ છે.
- લોકો પોતાની ભાષામાં સરળતાથી ભણી શકે તે માટે સરકારે ૨૭ અલગ-અલગ ભાષાઓ અને સ્થાનિક બોલીઓમાં પુસ્તકો તૈયાર કર્યા છે.
- વર્ષમાં બે વાર Foundational Literacy and Numeracy Assessment Test (FLNAT) નામની વૈજ્ઞાનિક પરીક્ષા લેવાય છે.
- આ પરીક્ષા પાસ કરનાર લોકોને NIOS અને DoSEL દ્વારા સંયુક્ત રીતે સહી કરેલું સત્તાવાર પ્રમાણપત્ર આપવામાં આવે છે.
- ભણી લીધા પછી લોકોને રોજગારી મળી રહે તે માટે સફળ ઉમેદવારોને સ્થાનિક જન શિક્ષણ સંસ્થાન (JSS) સાથે જોડીને કૌશલ્ય તાલીમ અપાય છે.
ઉચ્ચ સાક્ષરતા મેળવનાર રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો
- લદ્દાખ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશે વર્ષ ૨૦૨૪ માં આ યોજના હેઠળ ૯૫ ટકાથી વધુ સાક્ષરતા મેળવી લીધી હતી.
- વર્ષ ૨૦૨૫ માં મિઝોરમ, ગોવા, ત્રિપુરા, હિમાચલ પ્રદેશ અને ચંદીગઢ જેવા રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ આ સિદ્ધિ મેળવી.
- ત્યારબાદ વર્ષ ૨૦૨૬ સુધીમાં અંડમાન અને નિકોબાર દ્વીપસમૂહ, સિક્કિમ અને ઉત્તરાખંડ પણ ૯૫ ટકાથી વધુ સાક્ષરતા મેળવનારા વિસ્તારો બન્યા.