વિદેશ મુસાફરીનો અધિકાર અને ઝડપી સુનાવણી અંગે સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદો
#જીએસ-2 #ભારતીય રાજવ્યવસ્થા અને બંધારણ #બંધારણ #મૂળભૂત અધિકારો #ન્યાયતંત્ર #ચુકાદાઓ અને કેસો #વર્તમાન પ્રવાહો #રાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કલમ 21 હેઠળ મળેલ વિદેશ મુસાફરીનો અધિકાર અમર્યાદિત નથી. આ અધિકારને પીડિતના ઝડપી સુનાવણીના અધિકાર અને ફોજદારી ન્યાયના વ્યાપક હિતો સામે તૌલીને જોવો પડે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટનું નિરીક્ષણ
- સુપ્રીમ કોર્ટે તેલંગાણા હાઈકોર્ટનો આદેશ રદ કર્યો છે, જેમાં એક આરોપી વેપારીને સારવાર માટે અમેરિકા જવાની છૂટ આપવામાં આવી હતી.
- સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈકોર્ટની ઝાટકણી કાઢી હતી કે વિદેશ જવાની મંજૂરી આપતી વખતે ન્યાયિક સંયમ રાખવાને બદલે વધારે પડતી નરમાાઈ દાખવવામાં આવી હતી.
- સુપ્રીમ કોર્ટે નોંધ્યું કે તેના જેવી જ સારી તબીબી સુવિધાઓ ભારતમાં ઉપલબ્ધ છે, જેના કારણે વિદેશ પ્રવાસ કરવાનું કારણ વ્યાજબી ઠરતું નથી.
કલમ 21 ના પ્રતિબંધો
- સુપ્રીમ કોર્ટે પુષ્ટિ કરી છે કે વિદેશ મુસાફરીનો અધિકાર કલમ 21 અંતર્ગત 'વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા'નો મહત્વનો ભાગ છે, પરંતુ તે કોઈ નિરપેક્ષ અધિકાર નથી અને તે હંમેશા વાજબી કાનૂની પ્રક્રિયાને આધીન રહે છે.
- જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ સામે ફોજદારી કેસ ચાલુ હોય, ત્યારે તેના પ્રવાસના મૂળભૂત અધિકારને અલગથી વિચારી શકાય નહીં.
- અદાલતોની ફરજ છે કે તેઓ સંતુલન જાળવીને આરોપીની વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા અને પીડિતના ઝડપી સુનાવણીના મૂળભૂત અધિકાર વચ્ચે સરખામણી કરે.
- કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે વ્યક્તિગત બંધારણીય અધિકારોને ફોજદારી ન્યાય પ્રણાલીને અસરકારક રીતે ચલાવવાની વ્યાપક સામાજિક જરૂરિયાત સાથે સુસંગત બનાવવા જોઈએ.