સ્પડસેલ: વિજ્ઞાનીઓએ બનાવ્યો પ્રયોગશાળામાં નિર્મિત પ્રથમ કૃત્રિમ કોષ

#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #બાયોટેકનોલોજી #સિન્થેટિક બાયોલોજી #વૈજ્ઞાનિક શોધો #વર્તમાન ઘટનાઓ

શા માટે ચર્ચામાં છે?

અમેરિકાના સંશોધકોએ સ્પડસેલ નામનો કૃત્રિમ કોષ બનાવીને સિન્થેટિક બાયોલોજી ક્ષેત્રે મોટી સફળતા મેળવી છે.
વૈજ્ઞાનિકોએ આ કોષ કોઈ જીવંત જીવમાં ફેરફાર કરીને નહીં, પણ સંપૂર્ણપણે અજીવ કેમિકલ્સમાંથી બનાવ્યો છે.
આ કૃત્રિમ કોષ કુદરતી કોષની જેમ જ ખોરાક લેવો, DNA ની નકલ કરવી, કોષ વિભાજન અને ઉત્ક્રાંતિ જેવી ક્રિયાઓ દર્શાવે છે.

સામાન્ય જિનેટિક એન્જિનિયરિંગથી અલગ, આ કોષને શૂન્યથી શરૂ કરીને લિપોસોમ નામના ચરબીના નાના ગોળાની મદદથી તૈયાર કરાયો છે.
આ કોષમાં રહેલું PURE સિસ્ટમ નામનું કેમિકલ મિશ્રણ તેના 90,000 બેઝ-પેર DNA જીનોમ નામના જિનેટિક કોડમાંથી જરૂરી પ્રોટીન બનાવે છે.
કોષ તેના DNA ની મદદથી આલ્ફા-હેમોલ્યુસિન પ્રોટીન બનાવે છે, જે બહારથી પોષક તત્વો ખેંચીને કોષને મોટો થવામાં મદદ કરે છે.
જેમ જેમ કોષનું કદ વધે છે, તેમ તે ખાસ એન્ઝાઇમ વડે પોતાના આખા DNA નું ચોક્કસ રક્ષણ અને નકલ કરે છે.
જટિલ સાયટોસ્કેલેટન માળખાના બદલે, આ કોષની બહાર જમા થતા પ્રોટીનના સપાટીના દબાણથી તે આપોઆપ બે ભાગમાં વહેંચાઈ જાય છે.

સ્પડસેલ જીવંત કોષ જેવા કામ કરે છે પણ તે પૂરેપૂરો સ્વતંત્ર જીવ નથી, તેને બહારથી ખોરાક અને રાઇબોસોમ આપવા પડે છે.
પ્રયોગમાં સાબિત થયું કે કૃત્રિમ કોષો પણ પ્રાકૃતિક પસંદગી માંથી પસાર થઈ શકે છે, ઝડપથી ખોરાક લેતા મ્યુટેન્ટ કોષોએ સામાન્ય કોષોને પાછળ છોડી દીધા હતા.
આ શોધ સાબિત કરે છે કે નિર્જીવ રસાયણો ભેગા કરીને જીવનની મૂળભૂત પ્રક્રિયાઓ કૃત્રિમ રીતે શરૂ કરી શકાય છે.

આ ટેકનોલોજી પ્રિસિઝન મેડિસિન ક્ષેત્રે દવાઓને શરીરના ચોક્કસ ભાગ સુધી પહોંચાડવામાં મદદરૂપ થશે.
તેનાથી ટકાઉ ઔદ્યોગિક બાયોમેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રે જરૂરી રસાયણો અને પદાર્થોનું ઉત્પાદન સરળ બનશે.
પ્રદૂષણ દૂર કરવા અને પર્યાવરણીય સફાઈ માટે વિજ્ઞાનીઓ આ કૃત્રિમ કોષોનો ઉપયોગ કરી શકશે.