વેમ્બનાડ તળાવમાંથી આક્રમક જળકુંભી દૂર કરવા રોબોટિક પ્રોજેક્ટ શરૂ થયો
#GS-3 #પર્યાવરણ #જૈવવિવિધતા #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય
મુખ્ય મુદ્દા
- કેરળ રાજ્ય વેટલેન્ડ ઓથોરિટી (SWAK) દ્વારા વેમ્બનાડ તળાવમાંથી ઉપદ્રવી જળકુંભી દૂર કરવા 1 મહિનાનો રોબોટિક ટેકનોલોજી પાયલટ પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવામાં આવ્યો છે.
- વેમ્બનાડ તળાવ કેરળની મહત્વની રામસર વેટલેન્ડ સાઇટ છે, જે સ્થાનિક પર્યાવરણ અને આજીવિકાને આધાર આપે છે.
- મૂળ દક્ષિણ અમેરિકાના એમેઝોન બેસિનની આ જળકુંભી (*Eichhornia crassipes*) પાણીમાં ઓક્સિજન ઘટાડે છે અને યુટ્રોફિકેશનની સમસ્યા ઊભી કરે છે.
- આ વનસ્પતિને અટકાવવા માટે નિયોચેટિના વીવિલ્સ (Neochetina weevils) કીટકો વડે જૈવિક નિયંત્રણ અને મશીનો વડે સફાઈ કરવામાં આવે છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- કેરળ રાજ્ય વેટલેન્ડ ઓથોરિટી (SWAK) દ્વારા કુમારાકોમ ખાતે 1 મહિનાનો એક પ્રયોગાત્મક પ્રોજેક્ટ શરૂ થયો છે. આ પ્રોજેક્ટમાં વેમ્બનાડ તળાવમાંથી ઉપદ્રવી જળકુંભી હટાવવા માટે રોબોટિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરાશે.
- આ કામગીરી પર્યાવરણ, વન અને જળવાયુ પરિવર્તન મંત્રાલય (MoEFCC)ની નેશનલ પ્લાન ફોર કન્ઝર્વેશન ઓફ એક્વાટિક ઈકોસિસ્ટમ્સ (NPCA) યોજના હેઠળ હાથ ધરાઈ છે.
- વેમ્બનાડ તળાવ એ કેરળનું મહત્વનું રામસર વેટલેન્ડ ક્ષેત્ર છે. તે સ્થાનિક જૈવવિવિધતા, માછીમારી, પ્રવાસન અને લોકોની આજીવિકા માટે ખૂબ જરૂરી છે.
જળકુંભી (ઈચહોર્નિયા ક્રેસિપ્સ)
- જળકુંભી (*Eichhornia crassipes*) એ મીઠા પાણીમાં તરતી વનસ્પતિ છે. તે પોન્ટેડેરિયાસી (Pontederiaceae) કુળની છે અને એક આક્રમક પરદેશી વનસ્પતિ ગણાય છે.
- આ વનસ્પતિ મૂળ દક્ષિણ અમેરિકાના એમેઝોન બેસિનની છે. તેના સુંદર જાંબલી ફૂલોને કારણે તેને સુશોભન માટે ભારત સહિત ઘણા દેશોમાં લાવવામાં આવી હતી.
- આ વનસ્પતિ પાણી પર ખૂબ ઝડપથી ફેલાઈને જાડું સ્તર બનાવી દે છે. તેના કારણે સૂર્યપ્રકાશ પાણીની અંદર જઈ શકતો નથી અને ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઘટી જાય છે.
- તેના અતિશય ફેલાવાથી જળાશયોમાં યુટ્રોફિકેશન થાય છે અને નદીઓ કે તળાવો પુરાવા લાગે છે. આનાથી માછીમારી, હોડીઓની અવરજવર, સિંચાઈ અને પ્રવાસન પર નકારાત્મક અસર પડે છે.
- આ છોડને નિયંત્રિત કરવા માટે મશીનો વડે સફાઈ કરવામાં આવે છે અને નિયોચેટિના વીવિલ્સ (Neochetina weevils) નામના કીટકો દ્વારા જૈવિક નિયંત્રણ કરાય છે. આ ઉપરાંત ગંદા પાણીનો નિકાલ રોકવો પણ જરૂરી છે.
- આ વનસ્પતિમાંથી ખાતર, જૈવિક સેન્દ્રિય ખાતર, કાગળ અને હસ્તકળાની વસ્તુઓ બનાવી શકાય છે. તેનો ઉપયોગ પાણીમાંથી પ્રદૂષકો દૂર કરવા ફાયટોરેમેડિયેશન (phytoremediation) માટે પણ થાય છે.