સંસદીય સમિતિનો અહેવાલ: દેશના 40 કરોડ લોકો માટે આરોગ્ય કવરેજનો મોટો ગેપ
#જીએસ-2 #ગવર્નન્સ અને સામાજિક ન્યાય #આરોગ્ય #ગરીબી #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય #સરકારી નીતિઓ અને હસ્તક્ષેપ
મુખ્ય મુદ્દા
- સંસદીય કમિટીના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ ભારતના 40 કરોડથી વધુ લોકો મિસિંગ મિડલ વર્ગમાં આવે છે, જેમને સરકારી કે ખાનગી વિમાનું રક્ષણ મળતું નથી.
- દેશમાં 60% દાખલ થતા દર્દીઓ અને 70% ઓપીડી દર્દીઓ ખાનગી ક્ષેત્ર પર નિર્ભર છે, જ્યાં પ્રસુતિનો સરેરાશ ખર્ચ રૂ. 37,630 થાય છે જે સરકારી કરતા 16 ગણો વધુ છે.
- ભારત સરકાર આરોગ્ય પાછળ જીડીપીના માત્ર 1.43% ખર્ચ કરે છે, જે રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય નીતિ 2017 ના 2.5% ના લક્ષ્યાંકથી ઘણો ઓછો છે.
- કમિટીએ ખાનગી સારવારના દર અંકુશમાં લાવવા ક્લિનિકલ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ્સ એક્ટ 2010 લાગુ કરવા અને જેનેરિક દવાઓ ના ઉપયોગ પર ભાર મૂક્યો છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ અંગેની સંસદીય સ્થાયી સમિતિએ તાજેતરમાં જાહેર અને ખાનગી ક્ષેત્રમાં આરોગ્ય સુવિધાઓની પરવડે તેવી ક્ષમતા અને સુલભતા શિર્ષક હેઠળ પોતાનો રિપોર્ટ સંસદમાં રજૂ કર્યો છે.
- અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે દેશના 40 કરોડથી વધુ લોકો પાસે આરોગ્ય સુરક્ષા નથી. આ વર્ગને મિસિંગ મિડલ કહેવામાં આવે છે, જેમને સરકારી યોજનાઓ કે ખાનગી વિમા બંનેમાંથી કોઈ લાભ મળતો નથી.
આરોગ્ય સંભાળ પોષણક્ષમતા અંગેના મુખ્ય તારણો
- ભારતની કુલ વસતીના ચોથા ભાગથી વધુ એટલે કે 40 કરોડથી વધુ નાગરિકો કોઈપણ પ્રકારના આરોગ્ય વિમા વિના જીવન જીવી રહ્યા છે.
- આ લોકો ગરીબી રેખાની સહેજ ઉપર હોવાથી તેમને આયુષ્માન ભારત PM-JAY જેવી સરકારી મફત યોજનાઓનો લાભ મળતો નથી, અને ખાનગી કંપનીઓના મોંઘા વિમા પ્રીમિયમ તેઓ ભરી શકતા નથી.
- દેશમાં હોસ્પિટલમાં દાખલ થવાના 60% કેસ અને ઓપીડી એટલે કે સામાન્ય તપાસના 70% કેસ ખાનગી હોસ્પિટલોમાં થાય છે, જેથી સામાન્ય લોકોને વધારે નાણાં ખર્ચવા પડે છે.
- આ વર્ગ માટે હોસ્પિટલમાં એકવાર દાખલ થવા કરતા પણ નિયમિત દવાઓ, ડોક્ટર ફી અને લેબ ટેસ્ટનો રોજિંદો ખર્ચ આવક ઘટાડવાનું મોટું કારણ બને છે.
- ડાયાબિટીસ, બ્લડ પ્રેશર અને હૃદય રોગ જેવા જૂના રોગોનું પ્રમાણ વધતા દર મહિને દવાનો ખર્ચ કરવો અનિવાર્ય બની ગયો છે.
- ખાનગી અને સરકારી હોસ્પિટલના ખર્ચમાં મોટો તફાવત છે; દાખલા તરીકે ખાનગીમાં બાળકના જન્મનો સરેરાશ ખર્ચ રૂ. 37,630 થાય છે, જે સરકારી હોસ્પિટલના રૂ. 2,299 કરતા 16 ગણો વધારે છે.
- આરોગ્ય પાછળ થતા કુલ ખર્ચમાંથી લગભગ 30% હિસ્સો ફક્ત દવાઓ ખરીદવામાં વપરાય છે, કારણ કે મેડિકલ સ્ટોર પર દવાઓના ભાવ પર વધારે કમિશન અને ડોક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગર એન્ટિબાયોટિક્સનું વેચાણ થાય છે.
- જીડીપીના 2.5% આરોગ્ય પાછળ ખર્ચવાના રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય નીતિ 2017 ના લક્ષ્યાંક સામે હાલમાં સરકાર માત્ર 1.43% રકમ જ ખર્ચે છે.
- સરકારી બજેટમાંથી આરોગ્ય પાછળ થતો ખર્ચ 2021-22 માં 6.12% હતો, જે ઘટીને 2022-23 માં 4.89% થઈ ગયો છે.
- માત્ર ખાનગી વિમા યોજનાઓથી કામ ચાલતું નથી, કારણ કે તેમાં ઊંચું પ્રીમિયમ, લાંબો રાહ જોવાનો સમય, અને રોજિંદા દવા-તપાસના બદલે માત્ર મોટા ઓપરેશન કે દાખલ થવાના ખર્ચ જ આવરી લેવાય છે.
યુનિવર્સલ હેલ્થ કવરેજ (UHC)
- યુનિવર્સલ હેલ્થ કવરેજ (UHC) નો મુખ્ય હેતુ દરેક નાગરિકને આર્થિક તંગી અનુભવ્યા વગર ગુણવત્તાયુક્ત આરોગ્ય સેવાઓ આપવાનો છે.
- દેશની 40% ગરીબ વસતીને હોસ્પિટલની મફત સારવાર આપવા માટે આયુષ્માન ભારત PM-JAY મુખ્ય યોજના તરીકે કામ કરે છે.
- વર્ષ 2024 માં કરાયેલા સુધારા મુજબ હવે 70 વર્ષ કે તેથી વધુ વયના તમામ વરિષ્ઠ નાગરિકોને આવકની મર્યાદા વગર આયુષ્માન ભારત વય વંદના હેઠળ આવરી લેવાયા છે, જેનાથી ઓગસ્ટ 2026 સુધીમાં 45.5 કરોડથી વધુ આયુષ્માન કાર્ડ ઈશ્યુ થઈ ચૂક્યા છે.
- ભારતમાં આરોગ્ય સુવિધા માટે આયુષ્માન વય વંદના, ઈએસઆઈએસ (ESIS), સીજીએચએસ (CGHS), નેશનલ હેલ્થ મિશન અને પીએમ-ભારતીય જનઔષધિ પરિયોજના જેવી યોજનાઓ કાર્યરત છે.
મુખ્ય ભલામણો
- સંસદીય કમિટીએ સૂચવ્યું છે કે ખાનગી હોસ્પિટલોને વિમા મારફતે પૈસા આપવાને બદલે સરકારી હોસ્પિટલોની સુવિધા સીધી વધારવી જોઈએ અને ખાનગી સારવારના દર નક્કી કરવા જોઈએ.
- ડોક્ટરો માટે માત્ર જેનેરિક દવાઓ લખવાનું ફરજિયાત બનાવવું જોઈએ અને સરકારી હોસ્પિટલોમાં બધી જરૂરી દવાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવી જોઈએ જેથી દર્દીઓનો ખર્ચ ઘટે.
- દવાઓ પર લેવાતા વધુ પડતા નફા અને પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગર એન્ટિબાયોટિક્સના વેચાણ પર કડક તપાશ અને નિરીક્ષણ વધારવાની ભલામણ કરી છે.
- સરકારી હોસ્પિટલોનું વહીવટી કામ સંભાળવા માટે અલગ પબ્લિક હેલ્થ મેનેજમેન્ટ કેડર બનાવવી જોઈએ, જેથી નિષ્ણાત ડોક્ટરો કાગળિયાના કામમાંથી મુક્ત થઈને દર્દીઓની સારવાર કરી શકે.
- ખાનગી હોસ્પિટલોમાં સારવારની ગુણવત્તા જળવાય અને રેટ બોર્ડ પર દર્શાવવા પડે તે માટે ક્લિનિકલ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ્સ એક્ટ 2010 નું સમગ્ર દેશમાં અમલીકરણ થવું જોઈએ.
- આરોગ્ય યોજનાઓમાં માત્ર હોસ્પિટલમાં દાખલ થવાના ખર્ચના બદલે રોજિંદી તપાસ, લેબ રિપોર્ટ અને દવાઓના ખર્ચમાં પણ મદદ મળવી જોઈએ.
આગળનો માર્ગ અને નિષ્કર્ષ
- દરેક વ્યક્તિને આરોગ્ય સુરક્ષા આપવા માટે માત્ર હોસ્પિટલનો વિમો પૂરતો નથી.
- ક્લિનિકલ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ્સ એક્ટ 2010 દ્વારા ખર્ચનું ધોરણ નક્કી કરવું અને પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો મજબૂત કરવાથી મધ્યમ વર્ગને ગરીબી તરફ જતા રોકી શકાશે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
- મિસિંગ મિડલ એટલે એવા લોકો જે ગરીબી રેખાની ઉપર હોવાથી સરકારી યોજનાઓનો લાભ નથી મેળવી શકતા, પરંતુ મોંઘા ખાનગી વિમા પણ ખરીદી શકતા નથી.
- માત્ર વિમા આધારિત યોજનાઓની મોટી મર્યાદા એ છે કે તે માત્ર હોસ્પિટલમાં દાખલ થવા પર જ પૈસા આપે છે, જ્યારે દવાનો રોજિંદો ખર્ચ આવરી લેતી નથી.
- ક્લિનિકલ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ્સ એક્ટ 2010 હોસ્પિટલોના નોંધણી, સારવારની ગુણવત્તા અને ભાવની પારદર્શિતા માટેના નિયમો નક્કી કરે છે.
- જેનેરિક દવાઓ નો ઉપયોગ પ્રોત્સાહિત કરવાથી દર્દીઓનો દવાનો ખર્ચ ખૂબ ઘટે છે અને સસ્તા દરે ગુણવત્તાયુક્ત દવાઓ મળી રહે છે.
- સાર્વત્રિક આરોગ્ય સુરક્ષા માટે સરકારી હોસ્પિટલોની ક્ષમતા વધારવી, દવાની કિંમતો નિયંત્રિત કરવી અને ખાનગી ક્ષેત્ર પર યોગ્ય નિયંત્રણ રાખવું જરૂરી છે.