શિપકી લા પાસ મારફતે ભારત-ચીન વચ્ચે વેપાર પુનઃ શરૂ થયો

#GS-1 #ભૂગોળ #ભૌતિક ભૂગોળ #GS-3 #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #આંતરરાષ્ટ્રીય

શા માટે ચર્ચામાં છે?

ભારત અને ચીન વચ્ચે શિપકી લા પાસ મારફતે સરહદી વેપાર 1 ઓગસ્ટ 2026 ના રોજ ફરી શરૂ થયો છે.
કોવિડ-19 મહામારી ને કારણે બંધ રહેલો આ દ્વિપક્ષીય વેપાર 6 વર્ષ ના વિરામ પછી ફરી શરૂ થયો છે.

શિપકી લા પાસ હિમાચલ પ્રદેશના કિન્નોર જિલ્લામાં દરિયાઈ સપાટીથી 4,000 મીટર થી વધુ ઊંચાઈ પર આવેલો પર્વતીય માર્ગ છે.
આ પાસ ભારત અને તિબેટ સ્વાયત્ત પ્રદેશ વચ્ચેની ભારત-ચીન સરહદ પર સ્થિત છે.
આ પર્વતીય માર્ગને પહેલાં પેમા લા અથવા શેર્ડ ગેટ તરીકે ઓળખવામાં આવતો હતો.
ઈસવીસન 1962 ના યુદ્ધ પછી ઈન્ડો-તિબેટિયન બોર્ડર પોલીસ (ITBP) દ્વારા તેને શિપકી લા નામ આપવામાં આવ્યું હતું.

સતલુજ નદી, જેને તિબેટમાં લાંગચેન ઝાંગબો કહેવાય છે, તે શિપકી લા વિસ્તારમાંથી ભારતમાં પ્રવેશ કરે છે.
ભારતના છેલ્લા ગામ નામગિયા થી શિપકી લા સુધીનો 28 કિમી નો વિસ્તાર એકદમ ઉજ્જડ અને ખડકાળ છે.
શિયાળાના મહિનાઓમાં ભારે બરફવર્ષાને કારણે આ રસ્તો સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ જાય છે.

શિપકી લાનું લશ્કરી દ્રષ્ટિએ ખૂબ મહત્વ છે, કારણ કે ભારતીય ચોકીઓ ચીનની ચોકીઓ કરતાં વધુ ઊંચાઈ પર આવેલી છે.
આ વિસ્તારમાં ભારતીય સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે જરૂરી ઘણી મહત્વની ઇમારતો અને સુરક્ષા સુવિધાઓ બનાવેલી છે.

આ પાસ પ્રાચીન સિલ્ક રૂટ નો એક મહત્વનો ભાગ છે, જેના દ્વારા સદીઓથી તિબેટ અને હિમાચલ પ્રદેશ વચ્ચે વેપાર થતો હતો.
આઝાદી પહેલાં તિબેટીયન વેપારીઓ શિપકી લા અને જૂના હિન્દુસ્તાન-તિબેટ રોડ નો ઉપયોગ કરીને ખાસ કરીને લવી મેળા વખતે રામપુર બુશહર આવતા હતા.

ઈસવીસન 1962 ના ભારત-ચીન યુદ્ધ પછી આ રસ્તો બંધ થયો હતો, જે 1990 ના દાયકાની શરૂઆતમાં દ્વિપક્ષીય કરાર બાદ ફરી ખોલવામાં આવ્યો હતો.
બરફ પીગળ્યા પછી દર વર્ષે જૂન મહિનાથી થોડા મહિનાઓ માટે જ આ વેપાર મોસમી ધોરણે ચાલે છે.
અહીંથી મુખ્યત્વે ઊન, પશુઓ, યાકના ઉત્પાદનો, ધાર્મિક વસ્તુઓ અને ખનિજોની આયાત થાય છે.
ભારતમાંથી અનાજ, મસાલા, તમાકુ, લાકડું અને ધાતુના ઓજારોની નિકાસ કરવામાં આવે છે.
આ પાસની ખાસ વાત એ છે કે અહીં નાણાંના બદલે પરંપરાગત વસ્તુ વિનિમય પદ્ધતિ (બાર્ટર સિસ્ટમ) થી વેપાર થાય છે.
તેની સરખામણીમાં ઉત્તરાખંડના લિપુલેખ પાસ અને સિક્કિમના નાથુ લા પાસ પર સામાન્ય ચલણી નાણાં દ્વારા વેપાર થાય છે.