જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણી સુધારા વિધેયક 2026 પસાર થયું
#GS-2 #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #સુશાસન #ઈ-ગવર્નન્સ #ભારતીય રાજવ્યવસ્થા અને બંધારણ #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #સરકારી નીતિઓ અને હસ્તક્ષેપ
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- લોકસભામાં કોઈ ચર્ચા વગર વોઈસ વોટ દ્વારા જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણી (સુધારા) વિધેયક, 2026 પસાર કરવામાં આવ્યું છે.
- આ બિલનો મુખ્ય હેતુ જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણી અધિનિયમ, 1969ને મજબૂત કરવાનો અને મોડી નોંધણીના નિયમોને વધુ કડક બનાવવાનો છે.
- આ ઉપરાંત, કાનૂની જોગવાઈઓને નવી ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (BNSS), 2023 સાથે જોડવામાં આવી છે.
મુખ્ય જોગવાઈઓ
- જો જન્મ અથવા મૃત્યુની નોંધણી 2 વર્ષ કરતાં વધુ મોડી થાય, તો હવે જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટ ફર્સ્ટ ક્લાસ (JMFC)નો ઓર્ડર મેળવવો પડશે.
- જો નોંધણી 1 થી 2 વર્ષ વચ્ચે મોડી થઈ હોય, તો ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ (DM), સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ (SDM) અથવા અધિકૃત એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટની મંજૂરી લેવી પડશે.
- જૂના ક્રિમિનલ પ્રોસિજર કોડ (CrPC), 1973 ના બદલે હવે ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (BNSS), 2023 દાખલ કરવામાં આવી છે અને એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટની વ્યાખ્યા સુધારાઈ છે.
- આ ફેરફારોથી લોકો સમયસર નોંધણી કરાવવા પ્રેરાશે, જેથી સરકારી સિવિલ રજિસ્ટ્રેશન રેકોર્ડ વધુ સચોટ બનશે.
જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણી અધિનિયમ, 1969
- જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણી (RBD) અધિનિયમ, 1969 (જેમાં 2023માં સુધારો થયો હતો) મુજબ તમામ જન્મ, મૃત્યુ અને મૃત બાળકનો જન્મ જ્યાં થયો હોય તે જ સ્થળે નોંધણી કરાવવી ફરજિયાત છે.
- રજિસ્ટ્રાર જનરલ ઓફ ઈન્ડિયા (RGI) રાષ્ટ્રીય સ્તરે આખી સિસ્ટમ સંભાળે છે, જ્યારે ચીફ રજિસ્ટ્રાર, ડિસ્ટ્રિક્ટ રજિસ્ટ્રાર અને સ્થાનિક રજિસ્ટ્રાર સર્ટિફિકેટ આપવાનું કામ કરે છે.
- ઓક્ટોબર 2023થી તમામ નોંધણી સિવિલ રજિસ્ટ્રેશન સિસ્ટમ (CRS) નામના ડિજિટલ પોર્ટલ પર કરવામાં આવે છે.
- જન્મ, મૃત્યુ કે મૃત બાળકના જન્મની માહિતી 21 દિવસની અંદર આપવી પડે છે, ત્યારબાદ મોડી નોંધણી માટે લેટ ફી ભરવી પડે છે.