ભારતીય શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં સુધારા: ઉજ્જવળ ભવિષ્ય તરફ પ્રયાણ
#GS-2 #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #શિક્ષણ #સુશાસન #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #GS-3 #અર્થતંત્ર #રોજગાર
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- પેપર લીક અટકાવવા અને શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં સુધારો લાવવા માટે દેશભરમાં વિદ્યાર્થીઓએ મોટા પાયે આંદોલન શરૂ કર્યું છે.
શિક્ષણમાં સુધારાનો અર્થ
- શિક્ષણ સુધારવાનો અર્થ છે માત્ર ગોખણપટ્ટીમાંથી બહાર નીકળીને વિદ્યાર્થીઓમાં નવું વિચારવાની ક્ષમતા અને વ્યવહારુ કૌશલ્ય વિકસાવવું.
- રાજકીય પક્ષોએ શિક્ષણને ચૂંટણીનો મુદ્દો બનાવવાને બદલે દેશના વિકાસનું એક મહત્વનું મિશન ગણવું પડશે.
ભારતીય શિક્ષણ વ્યવસ્થાના મહત્વના આંકડા
- તાજેતરના આંકડા દર્શાવે છે કે કામ કરતી વસ્તીમાંથી 65.3% લોકોને કોઈ પણ પ્રકારની તાલીમ કે કૌશલ્ય મળ્યું નથી.
- માત્ર એક જ પરીક્ષાના આધારે ભવિષ્ય નક્કી થતું હોવાથી ખાનગી કોચિંગનો મોટો વ્યવસાય ઊભો થયો છે, જેનાથી પરિવાર પર આર્થિક બોજ વધે છે.
- ગામડાઓમાં કામ કરતા 88% થી વધુ લોકો સામાન્ય કે ઓછું કૌશલ્ય ધરાવતા કામોમાં અટવાયેલા છે, કારણ કે તેમની પાસે યોગ્ય તાલીમ નથી.
- સરકારે JEE, NEET, CUET અને UPSC જેવી મોટી પરીક્ષાઓને ત્રણ વર્ષમાં ગોખણપટ્ટીના બદલે કૌશલ્ય આધારિત બનાવવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે.
શિક્ષણ વ્યવસ્થાની મુખ્ય સમસ્યાઓ
- હાલની પરીક્ષાઓ વિદ્યાર્થીની સમજણ ચકાસવાને બદલે કોણે કેટલું ગોખ્યું છે તેને વધુ મહત્વ આપે છે.
- દાખલા તરીકે, પરીક્ષામાં વધુ માર્ક્સ લાવવાની લાયમાં શાળાઓ નવું વિચારવા કે સમજાવવાને બદલે માત્ર ગોખાવવા પર ભાર મૂકે છે.
- સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ પાસ કરવાના ભારે દબાણને કારણે પરિવાર ખાનગી કોચિંગ ક્લાસ પર વધુ નિર્ભર બન્યા છે.
- દાખલા તરીકે, કોટા જેવા શહેરોમાં વિદ્યાર્થીઓની મોટી ભીડ દર્શાવે છે કે આપણે વિષય સમજવા કરતા વારંવાર એકનું એક ગોખવાને વધુ મહત્વ આપીએ છીએ.
- પ્રાથમિક શાળાથી લઈને મોટી સરકારી કોલેજો સુધી શિક્ષકોની જગ્યાઓ લાંબા સમયથી ખાલી પડી છે.
- દાખલા તરીકે, કેન્દ્રીય યુનિવર્સિટીઓ અને IIT માં પ્રોફેસરોની જગ્યાઓ ખાલી હોવાથી વિદ્યાર્થીઓને યોગ્ય માર્ગદર્શન મળતું નથી.
- સરકારી નિયમો એટલા કડક છે કે સ્થાનિક કોલેજો પોતાની રીતે નવું શીખવવાની છૂટ મેળવી શકતી નથી.
- દાખલા તરીકે, યુનિવર્સિટીના અભ્યાસક્રમમાં સરકારી હસ્તક્ષેપના કારણે સ્થાનિક ઉદ્યોગોની જરૂરિયાત મુજબ ભણાવી શકાતું નથી.
શિક્ષણ નિષ્ફળતાની અસરો
- જો યુવાનોને યોગ્ય શિક્ષણ અને તાલીમ નહીં મળે, તો દેશની મોટી યુવા વસ્તીનો લાભ મેળવવાની તક ગુમાવી દેવાશે.
- દાખલા તરીકે, યોગ્ય કૌશલ્યના અભાવે કરોડો યુવાનો પાસે સારી નોકરી નથી અથવા તેઓ બેરોજગાર બેઠા છે.
- મોંઘા કોચિંગ ક્લાસના કારણે ગરીબ અને પૈસાદાર વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચેનું અંતર સતત વધી રહ્યું છે.
- દાખલા તરીકે, મોંઘી ફી ન ભરી શકવાના કારણે ગામડાના અને ગરીબ વિદ્યાર્થીઓ સારી તકોથી વંચિત રહી જાય છે.
- રોજગાર વગર માત્ર ડિગ્રીઓ વહેંચવાથી યુવાનોમાં નિરાશા અને અસંતોષ વધે છે.
- દાખલા તરીકે, યોગ્ય નોકરીઓ ન હોવાથી ઉચ્ચ ડિગ્રી ધરાવતા યુવાનો પણ ગ્રુપ D ની સામાન્ય સરકારી નોકરીઓ માટે અરજી કરે છે.
- સરકારી શાળાઓમાં સુવિધાઓનો અભાવ હોવાથી લોકોનો સરકારી શિક્ષણ પરથી વિશ્વાસ ઊઠી રહ્યો છે.
- દાખલા તરીકે, સરકારી શાળાઓમાં શૌચાલય, પ્રયોગશાળા કે પુસ્તકાલય ન હોવાથી ગરીબ માબાપ પણ દેવું કરીને છોકરાઓને ખાનગી શાળામાં મોકલે છે.
આગળનો માર્ગ
- તમામ બોર્ડ અને રાષ્ટ્રીય પરીક્ષાઓને ત્રણ વર્ષની અંદર એવી રીતે બદલો જેથી વિદ્યાર્થીની સમજણ અને પ્રશ્ન ઉકેલવાની ક્ષમતા ચકાસી શકાય.
- માત્ર એક દિવસની પરીક્ષાને બદલે શાળાના આખા વર્ષના પ્રદર્શન અને પ્રોજેક્ટ વર્કને પણ પ્રવેશ પરીક્ષામાં મહત્વ આપો.
- શિક્ષકોને શ્રેષ્ઠ તાલીમ આપવા માટે ફિનલેન્ડ અને જાપાન જેવા દેશોના મોડેલ પર નેશનલ ટીચર એક્સેલન્સ મિશન શરૂ કરો.
- ગામડાની આંગણવાડી થી લઈને IIT અને AIIMS જેવી મોટી સંસ્થાઓમાં ખાલી પડેલી શિક્ષકોની તમામ જગ્યાઓ ત્રણ મહિનામાં ભરી દો.
- શિક્ષણની ગુણવત્તા પર નજર રાખવા માટે એક સ્વતંત્ર નેશનલ એજ્યુકેશન રિફોર્મ કમિશન અને ઓનલાઈન ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ બનાવો.
નિષ્કર્ષ
- ભારતના શિક્ષણને સુધારવા માટે રાજકીય મતભેદો બાજુએ મૂકીને તેને દેશનું સૌથી મહત્વનું કામ ગણવું પડશે.
- ગોખણપટ્ટી છોડીને જો યુવાનોને નવું વિચારવાની છૂટ અપાશે, તો જ દેશ આત્મનિર્ભર અને મજબૂત બનશે.