વૈજ્ઞાનિક સંશોધન માટે રાખીગઢીના અવશેષો ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યા

#GS-1 #ઇતિહાસ #પ્રાચીન ભારત #સંસ્કૃતિ #વારસો #રેપિડ ફાયર કરન્ટ અફેર્સ #પ્રિલિમ્સ માટે ઝડપી તથ્યો

શા માટે ચર્ચામાં છે?

હરિયાણામાં આવેલા હડપ્પીય સંસ્કૃતિના મુખ્ય સ્થળ રાખીગઢીમાંથી માનવ હાડપિંજરના અવશેષો મળી આવ્યા છે.
ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (Archaeological Survey of India) દ્વારા આ અવશેષો વિગતવાર વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ માટે માનવશાસ્ત્રીય સર્વેક્ષણ સંસ્થા (Anthropological Survey of India) ને સત્તાવાર રીતે સોંપવામાં આવ્યા છે.
આ સંસ્થા કેન્દ્રીય સંસ્કૃતિ મંત્રાલય હેઠળ કામ કરતી રાષ્ટ્રીય સંશોધન સંસ્થા છે.

આ હસ્તાંતરણ બંને સંસ્થાઓ વચ્ચે તાજેતરમાં સહી થયેલા સમજૂતી કરાર (Memorandum of Understanding) હેઠળ કરવામાં આવ્યું છે.
અધિકારીઓએ ત્રણ સંપૂર્ણ હાડપિંજર અને અન્ય અવશેષોને કોલકાતા સ્થિત માનવશાસ્ત્રીય સર્વેક્ષણ સંસ્થાની પ્રયોગશાળામાં મોકલી આપ્યા છે.
રાખીગઢી આશરે 550 હેક્ટર વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે અને તે હડપ્પીય સંસ્કૃતિનું સૌથી મોટું જાણીતું સ્થળ છે, જેને સિંધુખીણની સંસ્કૃતિ (Indus Valley Civilisation) કે સિંધુ-સરસ્વતી સંસ્કૃતિ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

આ સ્થળે થયેલા ઉત્ખનનમાં આયોજનબદ્ધ વસાહતો, ગટર વ્યવસ્થા અને હસ્તકલા ઉત્પાદન કેન્દ્રો મળી આવ્યા છે.
આ ઉપરાંત વેપાર અને દફનભૂમિના પુરાવાઓ પણ મળ્યા છે, જે દર્શાવે છે કે વહેલા હડપ્પીય સમયથી લઈને વિકસિત હડપ્પીય સમય સુધી અહીં સતત વસવાટ હતો.
નિષ્ણાતોએ રાખીગઢીના ટીંબા નંબર 7 ને મુખ્ય દફન સ્થળ તરીકે ઓળખ્યું છે, જ્યાંથી કુલ 56 માનવ હાડપિંજર મળી આવ્યા છે.
આમાં આશરે 4,600 વર્ષ જૂની એક મહિલાના અવશેષો પણ સામેલ છે.

રાખીગઢીની આ મહિલાના Deoxyribonucleic Acid વિશ્લેષણ પરથી જાણવા મળ્યું કે તેમાં સ્ટેપ પેસ્ટોરાલિસ્ટ જિનેટિક ઘટક ગેરહાજર હતો, જે આર્ય લોકોના સ્થળાંતર પર ચાલતી ચર્ચાઓને મહત્વપૂર્ણ દિશા આપે છે.
સંશોધકો પ્રાચીન Deoxyribonucleic Acid વિશ્લેષણ, સ્ટેબલ આઈસોટોપ અભ્યાસ અને પર્યાવરણ પુનઃનિર્માણ જેવી આધુનિક પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરશે.
આ અભ્યાસ માટે Birbal Sahni Institute of Palaeosciences, University College London અને Banaras Hindu University જેવી સંસ્થાઓ સાથે મળીને કામ કરવામાં આવી રહ્યું છે.

આ વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ દ્વારા હડપ્પા કાળના લોકોની વંશપરંપરા, સ્થળાંતર, ખોરાક અને બીમારીઓ વિશે મહત્વની માહિતી મળશે.
તેનાથી સ્વાસ્થ્ય, સામાજિક સ્થિતિ અને પર્યાવરણ સાથેના સંબંધો પર પણ પ્રકાશ પડશે.
આ સંશોધન એટલા માટે પણ ખાસ છે કારણ કે હડપ્પીય લિપિ હજુ સુધી ઉકેલી શકાઈ નથી.