વડા પ્રધાન સંશોધન અધ્યક્ષ (PMRC) યોજના 2026

#GS-2 #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #શિક્ષણ #GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #અર્થતંત્ર #રાષ્ટ્રીય #વર્તમાન પ્રવાહો

મુખ્ય મુદ્દા

ભારતીય મૂળના વૈજ્ઞાનિકોને દેશમાં પાછા લાવવા માટે ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ હાયર એજ્યુકેશન દ્વારા PMRC યોજના 2026 શરૂ કરવામાં આવી છે.
આ યોજના આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને સેમિકન્ડક્ટર જેવા 13 અગ્રિમ ક્ષેત્રો પર કામ કરશે.
માત્ર NIRF માં ઊંચો ક્રમ ધરાવતી સંસ્થાઓ જ આ વૈજ્ઞાનિકોને પોતાના કેમ્પસમાં રાખી શકશે.
સંશોધન ગ્રાન્ટ અને પ્રયોગશાળાઓ માટે સરકાર દ્વારા અંદાજે ₹200 કરોડ ખર્ચવામાં આવશે.

શિક્ષણ મંત્રાલય હેઠળના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ હાયર એજ્યુકેશન દ્વારા વડા પ્રધાન સંશોધન અધ્યક્ષ (PMRC) યોજના 2026 માટે અરજીઓ મંગાવવામાં આવી છે.

આ યોજના વિદેશી યુનિવર્સિટીઓમાં કામ કરતા ભારતીય મૂળના કુશળ વૈજ્ઞાનિકોને ભારતમાં લાવીને અહીં સંશોધન કરવાની તક આપે છે.
ભારત સરકારના શિક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા આ યોજના ચલાવવામાં આવે છે અને તેનો ખર્ચ પણ તે જ ઉઠાવે છે.
આનો મુખ્ય હેતુ દેશમાં વૈજ્ઞાનિકોને પાછા લાવવાનો અને ભારતને ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે આગળ વધારવાનો છે.

આ કાર્યક્રમમાં વૈજ્ઞાનિકોના અનુભવ મુજબ ત્રણ તબક્કા છે: યંગ રિસર્ચ ફેલોઝ, સિનિયર રિસર્ચ ફેલોઝ અને રિસર્ચ ચેર.
સંશોધન પ્રોજેક્ટ્સ એઆઈ, ક્વોન્ટમ કમ્પ્યુટિંગ અને સેમિકન્ડક્ટર જેવા 13 અગ્રિમ ક્ષેત્રો પર ધ્યાન આપશે.
માત્ર NIRF રેન્કિંગમાં આગળ હોય તેવી સરકારી કોલેજો અને CSIR તથા ICMR જેવી પ્રયોગશાળાઓ જ વૈજ્ઞાનિકોને રાખી શકશે.
વહીવટી સરળતા માટે IIT દિલ્હી, IIT બોમ્બે અને IISc બેંગલુરુ સહિતની સાત સંસ્થાઓને મુખ્ય કેન્દ્ર બનાવવામાં આવી છે.
ભારત સરકારના મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક સલાહકાર (Principal Scientific Advisor) આખી પસંદગી સમિતિનું વડપણ કરે છે.

આ પ્રોજેક્ટ માટે સરકાર દ્વારા આશરે ₹200 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે જેથી પ્રયોગશાળાઓ અને ગ્રાન્ટનો ખર્ચ નીકળી શકે.